परीक्षा उपयोगिता: साइबर अपराध र सुरक्षा छोटो topic भए पनि वर्तमान शिक्षण वातावरणमा महत्वपूर्ण छ। Definition र examples राम्ररी सम्झिनुहोस्।
मुख्य परिभाषा
साइबर अपराध
Standard definition: Cyber crime is an unlawful act committed using computers, networks or digital systems.
सरल अर्थ: Computer, mobile वा internet प्रयोग गरी गरिने गैरकानुनी काम।
साइबर सुरक्षा
Standard definition: Cyber security is the practice of protecting systems, networks, devices and data from digital threats.
सरल अर्थ: Digital device, data र network लाई online जोखिमबाट जोगाउने उपाय।
Phishing
Standard definition: Phishing is a fraudulent attempt to obtain sensitive information by pretending to be a trusted source.
सरल अर्थ: नक्कली message/email बाट password वा गोप्य जानकारी चोर्ने प्रयास।
Malware
Standard definition: Malware is malicious software designed to harm, disrupt or gain unauthorised access to a system.
सरल अर्थ: Computer लाई हानि पुर्याउने खराब software।
साइबर सुरक्षा उपाय
- बलियो password प्रयोग गर्ने।
- password अरूसँग share नगर्ने।
- अपरिचित link/email नखोल्ने।
- software update राख्ने।
- विद्यार्थीको data गोप्य राख्ने।
- public computer मा login गरेपछि logout गर्ने।
विद्यालयमा ध्यान दिने कुरा
| जोखिम | सुरक्षा अभ्यास |
|---|---|
| विद्यार्थी data leak | limited access र password protection |
| गलत website | supervision र safe browsing |
| fake email | sender र link जाँच्ने |
| device virus | updated antivirus/update |
Exam Point
Phishing मा मान्छेलाई झुक्याएर जानकारी लिइन्छ। Malware मा खराब software ले device/system मा हानि गर्छ।
MCQ Revision Points
- Cyber crime digital system प्रयोग गरेर गरिने अपराध हो।
- Cyber security data र device जोगाउने अभ्यास हो।
- Phishing नक्कली विश्वासिलो स्रोत बनेर जानकारी चोर्ने प्रयास हो।
- बलियो password cyber safety को आधारभूत उपाय हो।