पृथ्वीमा ७ महाद्वीप र ५ महासागर छन्। भूगोलमा अक्षांश (Latitude) र देशान्तर (Longitude) रेखाहरूद्वारा स्थान निर्धारण गरिन्छ।
महाद्वीपहरू (क्षेत्रफल अनुसार घटदो)
| क्रम | महाद्वीप | विशेषता |
|---|---|---|
| १ | एसिया | सबैभन्दा ठूलो, विषमताको महाद्वीप |
| २ | अफ्रिका | दोस्रो ठूलो, “अन्ध महाद्वीप” |
| ३ | उत्तर अमेरिका | नयाँ संसार (New World) |
| ४ | दक्षिण अमेरिका | Amazon वर्षावन |
| ५ | अन्टार्कटिका | बर्फाच्छादित, सबैभन्दा चिसो |
| ६ | युरोप | प्रायद्वीपहरूको प्रायद्वीप |
| ७ | अस्ट्रेलिया | सबैभन्दा सानो महाद्वीप |
महासागरहरू
| महासागर | विशेषता |
|---|---|
| प्रशान्त (Pacific) | सबैभन्दा ठूलो र गहिरो — Mariana Trench |
| अटलान्टिक (Atlantic) | दोस्रो ठूलो — S आकार |
| हिन्द (Indian) | तेस्रो, नेपालको निकटतम |
| दक्षिणी (Southern) | अन्टार्कटिकाको वरिपरि |
| आर्कटिक | सबैभन्दा सानो, उत्तरी ध्रुव |
महत्त्वपूर्ण रेखाहरू
| रेखा | अक्षांश/देशान्तर | महत्त्व |
|---|---|---|
| भूमध्यरेखा | 0° | दिन-रात बराबर, विभाजन रेखा |
| कर्कट रेखा | 23.5° N | उत्तरी गोलार्धको उष्णकटिबन्ध |
| मकर रेखा | 23.5° S | दक्षिणी गोलार्धको उष्णकटिबन्ध |
| आर्कटिक वृत्त | 66.5° N | उत्तरी शीत क्षेत्र |
| ग्रीनविच रेखा | 0° देशान्तर | GMT — मानक समय |
| अन्तर्राष्ट्रिय मिति रेखा | 180° देशान्तर | मिति परिवर्तन |
Quick Recall
सबैभन्दा ठूलो महाद्वीप = एसिया | सानो = अस्ट्रेलिया | गहिरो महासागर = प्रशान्त | Mariana Trench = विश्वकै गहिरो | GMT = 0° देशान्तर | मिति रेखा = 180°
नमूना प्रश्नहरू
१. विश्वको सबैभन्दा गहिरो स्थान कुन हो?
- A) Dead Sea
- B) Mariana Trench
- C) Amazon River
- D) Sahara Desert
✓ उत्तर: B) Mariana Trench (प्रशान्त महासागर)
२. अन्तर्राष्ट्रिय मिति रेखा कुन देशान्तरमा छ?
- A) 0°
- B) 90° E
- C) 180°
- D) 23.5° N
✓ उत्तर: C) 180°
३. “नयाँ संसार (New World)” भनेर कुन महाद्वीपलाई भनिन्छ?
- A) एसिया
- B) युरोप
- C) अफ्रिका
- D) उत्तर अमेरिका
✓ उत्तर: D) उत्तर अमेरिका