पारिस्थितिक पद्धति (Ecosystem) भन्नाले जीवित प्राणी र उनीहरूको वातावरणबीचको अन्तरसम्बन्धको समग्र व्यवस्थालाई बुझाउँछ। जैविक विविधता सम्पन्न देशहरूमा नेपाल पनि पर्दछ।

पारिस्थितिक पद्धतिका प्रकार

प्रकार उदाहरण
स्थलीय (Terrestrial) वन, मरुभूमि, घाँसे मैदान
जलीय (Aquatic) नदी, ताल, महासागर
मानवनिर्मित कृषि, शहर

जीव भू-रासायनिक चक्र

चक्र प्रमुख तत्त्व महत्त्व
कार्बन चक्र CO₂ प्रकाशसंश्लेषण, श्वसन
नाइट्रोजन चक्र N₂ प्रोटिन निर्माण
जल चक्र H₂O वर्षा, वाष्पीकरण
अक्सिजन चक्र O₂ श्वसन

दिगो विकास (Sustainable Development)

परिभाषा र SDGs

वर्तमान पुस्ताको आवश्यकता पूरा गर्दै भावी पुस्तालाई पनि सम्भावना दिने विकास (Brundtland Report, 1987)

  • UN SDGs: १७ लक्ष्य (२०१५–२०३०)
  • पूर्ववर्ती: MDGs (२०००–२०१५)
  • तीन स्तम्भ: आर्थिक, सामाजिक, वातावरणीय

नेपालमा जैविक विविधता

वर्ग संख्या (अनुमानित)
स्तनधारी २०८+
चरा ८७५+
सरीसृप १४५+
माछा २३०+
फूल फुल्ने वनस्पति ५,८०० +

Quick Recall

SDGs = १७ लक्ष्य, २०३० | Brundtland = दिगो विकास परिभाषा | जैव विविधता = स्तनधारी २०८+ | कार्बन चक्र = CO₂ | नाइट्रोजन = प्रोटिन

नमूना प्रश्न

UN का दिगो विकास लक्ष्य (SDGs) कति वटा छन्?

  • A) ८
  • B) १२
  • C) १५
  • D) १७

✓ उत्तर: D) १७ (लक्ष्य, सन् २०३०सम्म)