विज्ञान प्रविधिको विकासले मानव जीवनमा आमूल परिवर्तन ल्याएको छ। जैविक प्रविधि, सूचना प्रविधि र वैकल्पिक ऊर्जा आजका प्रमुख विषयहरू हुन्।
दैनिक जीवनमा प्रयोग हुने वस्तुहरू
| वस्तु | रासायनिक तथ्य |
|---|---|
| साबुन | सोडियम/पोटासियम स्टेरेट; NaOH + वसा → साबुन (Saponification) |
| प्लास्टिक | Polymer; PET, PVC, Polythene आदि |
| रेसा (Fibre) | Nylon, Polyester — कृत्रिम; कपास, रेशम — प्राकृतिक |
| काँच | SiO₂ (सिलिका) मुख्य घटक |
| मल (Fertilizer) | NPK — नाइट्रोजन, फस्फोरस, पोटासियम |
| किटनाशक | DDT, BHC — वातावरण प्रदूषण कारक |
वैकल्पिक ऊर्जाका स्रोत
| स्रोत | फाइदा | नेपालमा अवस्था |
|---|---|---|
| जलविद्युत | नवीकरणीय, सस्तो | सबैभन्दा बढी सम्भावना |
| सौर्य ऊर्जा | प्रदूषणरहित | बढ्दो प्रयोग |
| पवन ऊर्जा | नवीकरणीय | सीमित |
| बायोग्याँस | फोहोरबाट ऊर्जा | ग्रामीण प्रयोग |
| भूताप (Geothermal) | प्राकृतिक ताप | सम्भावना मात्र |
जैविक प्रविधि (Biotechnology)
प्रमुख प्रयोग
- GMO (Genetically Modified Organism): जिन परिमार्जित बाली
- क्लोनिङ: Dolly भेडा — पहिलो क्लोन स्तनधारी (१९९६)
- PCR: DNA प्रवर्धन प्रविधि — COVID परीक्षण
- Stem Cell: कोशिका उपचार
- Insulin: Bacteria बाट उत्पादन — मधुमेह उपचार
Quick Recall
साबुन = Saponification | काँच = SiO₂ | Dolly भेडा = १९९६, पहिलो क्लोन | NPK = मलको तत्त्व | PCR = DNA परीक्षण
नमूना प्रश्नहरू
१. काँचको मुख्य घटक तत्त्व कुन हो?
- A) CaCO₃
- B) NaCl
- C) SiO₂
- D) Al₂O₃
✓ उत्तर: C) SiO₂ (सिलिका)
२. विश्वको पहिलो क्लोन भेडाको नाम के थियो?
- A) Daisy
- B) Dolly
- C) Diana
- D) Dora
✓ उत्तर: B) Dolly (१९९६)