स्वास्थ्य भन्नाले शारीरिक, मानसिक र सामाजिक पूर्ण सुस्वास्थ्यलाई बुझाउँछ (WHO परिभाषा)। खोप (Vaccine) रोग प्रतिरोधको सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो।
क्रमविकास र वंशाणु
| विषय | तथ्य |
|---|---|
| क्रमविकास सिद्धान्त | Charles Darwin — “Origin of Species” (१८५९) |
| वंशाणु (Gene) | DNA मा रहेको आनुवंशिक जानकारी |
| DNA | Deoxyribonucleic Acid — दोहोरो पेच |
| RNA | Ribonucleic Acid — एकल पेच |
| Chromosome | मानवमा २३ जोडा (४६ वटा) |
प्रमुख रोग र खोप
| रोग | कारण | खोप/उपचार |
|---|---|---|
| पोलियो | Poliovirus | OPV/IPV खोप |
| क्षयरोग (TB) | Mycobacterium | BCG खोप, DOTS |
| मलेरिया | Plasmodium (लामखुट्टे) | Anti-malarial, मच्छरदानी |
| HIV/AIDS | HIV Virus | ARV (उपचार, रोक्नुन सकिन्न) |
| COVID-19 | SARS-CoV-2 | mRNA खोप (Pfizer, Moderna) |
| डेंगु | Aedes लामखुट्टे | रोकथाम मात्र |
पोषण तत्त्वहरू
| पोषण | स्रोत | कमीमा रोग |
|---|---|---|
| Vitamin A | गाजर, कलेजो | रतन्धो |
| Vitamin C | लेमन, आँप | स्कर्भी |
| Vitamin D | घाम, माछा | रिकेट्स |
| Iron (लोहा) | हरियो तरकारी | रक्तअल्पता (Anaemia) |
| Iodine | नून | गलगाँड |
| Calcium | दूध | हड्डी कमजोर |
Quick Recall
Darwin = क्रमविकास | Chromosome = २३ जोडा | BCG = TB खोप | Vitamin A कमी = रतन्धो | Iodine कमी = गलगाँड | WHO = स्वास्थ्य परिभाषा
नमूना प्रश्नहरू
१. Vitamin A को कमीले कुन रोग हुन्छ?
- A) स्कर्भी
- B) रतन्धो
- C) गलगाँड
- D) रिकेट्स
✓ उत्तर: B) रतन्धो (Night Blindness)
२. मानव शरीरमा क्रोमोसोम कति जोडा हुन्छन्?
- A) २१
- B) २२
- C) २३
- D) २४
✓ उत्तर: C) २३ जोडा (४६ वटा)