पारिस्थितिक पद्धति (Ecosystem) भन्नाले जीवित प्राणी र उनीहरूको वातावरणबीचको अन्तरसम्बन्धको समग्र व्यवस्थालाई बुझाउँछ। जैविक विविधता सम्पन्न देशहरूमा नेपाल पनि पर्दछ।
पारिस्थितिक पद्धतिका प्रकार
| प्रकार | उदाहरण |
|---|---|
| स्थलीय (Terrestrial) | वन, मरुभूमि, घाँसे मैदान |
| जलीय (Aquatic) | नदी, ताल, महासागर |
| मानवनिर्मित | कृषि, शहर |
जीव भू-रासायनिक चक्र
| चक्र | प्रमुख तत्त्व | महत्त्व |
|---|---|---|
| कार्बन चक्र | CO₂ | प्रकाशसंश्लेषण, श्वसन |
| नाइट्रोजन चक्र | N₂ | प्रोटिन निर्माण |
| जल चक्र | H₂O | वर्षा, वाष्पीकरण |
| अक्सिजन चक्र | O₂ | श्वसन |
दिगो विकास (Sustainable Development)
परिभाषा र SDGs
वर्तमान पुस्ताको आवश्यकता पूरा गर्दै भावी पुस्तालाई पनि सम्भावना दिने विकास (Brundtland Report, 1987)
- UN SDGs: १७ लक्ष्य (२०१५–२०३०)
- पूर्ववर्ती: MDGs (२०००–२०१५)
- तीन स्तम्भ: आर्थिक, सामाजिक, वातावरणीय
नेपालमा जैविक विविधता
| वर्ग | संख्या (अनुमानित) |
|---|---|
| स्तनधारी | २०८+ |
| चरा | ८७५+ |
| सरीसृप | १४५+ |
| माछा | २३०+ |
| फूल फुल्ने वनस्पति | ५,८०० + |
Quick Recall
SDGs = १७ लक्ष्य, २०३० | Brundtland = दिगो विकास परिभाषा | जैव विविधता = स्तनधारी २०८+ | कार्बन चक्र = CO₂ | नाइट्रोजन = प्रोटिन
नमूना प्रश्न
UN का दिगो विकास लक्ष्य (SDGs) कति वटा छन्?
- A) ८
- B) १२
- C) १५
- D) १७
✓ उत्तर: D) १७ (लक्ष्य, सन् २०३०सम्म)