जलवायु परिवर्तन आजको सबैभन्दा ठूलो वैश्विक चुनौती हो। हरितगृह ग्याँसहरूको वृद्धिले विश्व तापक्रम बढिरहेको छ। नेपाल जलवायु परिवर्तनबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित देशहरूमध्ये एक हो।
हरितगृह प्रभाव (Greenhouse Effect)
| ग्याँस | स्रोत | प्रभाव |
|---|---|---|
| CO₂ (कार्बन डाइअक्साइड) | जीवाश्म इन्धन दहन | सबैभन्दा बढी योगदान |
| CH₄ (मिथेन) | धानखेत, गाईगोरु | CO₂ भन्दा २५ गुणा बढी |
| N₂O (नाइट्रस अक्साइड) | कृषि, उद्योग | ओजोन विनाश |
| CFC | Refrigerator, AC | ओजोन तह विनाश |
ओजोन तह विनाश
मुख्य तथ्य
- ओजोन = O₃ — समतापमण्डलमा २०–३५ km उचाइमा
- UV किरणबाट सुरक्षा गर्दछ
- CFC ले ओजोन नष्ट गर्दछ
- मन्ट्रियल प्रोटोकल (१९८७) — CFC नियन्त्रण
- ओजोन छिद्र: अन्टार्कटिकामाथि
जलवायु परिवर्तन सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौता
| सम्झौता | वर्ष | विषय |
|---|---|---|
| UNFCCC | १९९२ | जलवायु परिवर्तन ढाँचा |
| क्योटो प्रोटोकल | १९९७ | हरितगृह ग्याँस कटौती |
| पेरिस सम्झौता | २०१५ | तापक्रम वृद्धि १.५°C सम्म |
| मन्ट्रियल प्रोटोकल | १९८७ | CFC नियन्त्रण |
वातावरण प्रदूषणका प्रकार
| प्रकार | मुख्य कारण | प्रभाव |
|---|---|---|
| वायु | सवारी, उद्योग | श्वास रोग, अम्लीय वर्षा |
| जल | ढल, रसायन | जलजन्य रोग |
| माटो | कृत्रिम मल, किटनाशक | उर्वरता ह्रास |
| ध्वनि | सवारी, उद्योग | बहिरापन |
Quick Recall
पेरिस सम्झौता = २०१५, १.५°C | मन्ट्रियल = १९८७, CFC | ओजोन छिद्र = अन्टार्कटिका | सबैभन्दा बढी हरितगृह = CO₂ | ओजोन = O₃, UV सुरक्षा
नमूना प्रश्नहरू
१. पेरिस जलवायु सम्झौता कुन वर्ष भयो?
- A) २०१२
- B) २०१५
- C) २०१७
- D) २०१९
✓ उत्तर: B) २०१५
२. ओजोन तह विनासको मुख्य कारण के हो?
- A) CO₂
- B) CH₄
- C) CFC
- D) SO₂
✓ उत्तर: C) CFC (Chlorofluorocarbon)