PSC (psc.gov.np) website is currently down, so new notices and results cannot be fetched right now. We will update as soon as it is back.

लोक सेवा आयोगको वेबसाइट अहिले चलेको छैन। आयोग सञ्चालनमा आउनासाथ सूचना तथा नतिजा अपडेट गरिनेछ।

📐 3.1 ऐकिक नियम (Unitary Method)

परिभाषा: एउटाको मान निकालेर धेरैको मान हिसाब गर्ने विधि।

प्रकार विवरण उदाहरण
Direct Proportion एउटा बढे अर्को पनि बढ्छ ५ कर्मचारीको ५ दिनको काम → १ कर्मचारीको ? दिन
Inverse Proportion एउटा बढे अर्को घट्छ १० कर्मचारीले १२ दिनमा → ५ ले ? दिनमा
उदाहरण: यदि ५ कर्मचारीले ८ घण्टा काम गर्दा १०,०००/- काम हुन्छ भने ४ कर्मचारीले ६ घण्टा काम गर्दा कति काम हुन्छ?
हल: 5 workers × 8 hrs = 40 units → 10,000
4 workers × 6 hrs = 24 units → (10,000/40) × 24 = रु. ६,०००

💰 3.2 ब्याज (Interest) — बैंकिङको मूल आधार

Simple Interest (साधारण ब्याज):
SI = P × R × T / 100
Amount (A) = P + SI = P(1 + RT/100)

Compound Interest (चक्रवृद्धि ब्याज):
A = P × (1 + R/100)ⁿ
CI = A – P = P[(1 + R/100)ⁿ – 1]

Compounding Periods:
Annual: n = years | Semi-annual: R÷2, n×2 | Quarterly: R÷4, n×4 | Monthly: R÷12, n×12

पक्ष Simple Interest Compound Interest
ब्याज गणना सधैं Principal मा Principal + Accumulated Interest मा
बैंकमा प्रयोग Short-term loans, Overdraft Fixed Deposits, Savings, Long-term Loans
नेपालमा Treasury Bills (91/182/364 day) FD मा NRB Directive अनुसार Quarterly CI
Example 1 (SI): रु. ५०,०००/- को १२% annual rate मा ३ वर्षको SI?
SI = 50,000 × 12 × 3 / 100 = रु. १८,०००/-

Example 2 (CI): रु. ५०,०००/- को १२% annual rate मा ३ वर्षको CI (annual compounding)?
A = 50,000 × (1.12)³ = 50,000 × 1.404928 = रु. ७०,२४६/-
CI = 70,246 – 50,000 = रु. २०,२४६/-

💡 NRB Interest Rate Policy: NRB ले Bank Rate (Policy Rate), Deposit Rate Corridor, र Spread Rate (≤4.5%) निर्धारण गर्छ। Interbank Rate (NIBOR) पनि NRB ले publish गर्छ।

📈 3.3 नाफा-नोक्सान (Profit and Loss)

CP = Cost Price (लागत मूल्य) | SP = Selling Price (बिक्री मूल्य) | MP = Marked Price

Profit (नाफा) = SP – CP (when SP > CP)
Loss (नोक्सान) = CP – SP (when CP > SP)

Profit% = (Profit/CP) × 100
Loss% = (Loss/CP) × 100

SP (with profit) = CP × (100 + P%) / 100
SP (with loss) = CP × (100 – L%) / 100
CP = SP × 100 / (100 + P%) [when Profit given]
CP = SP × 100 / (100 – L%) [when Loss given]

Example: एउटा बैंकले रु. ८०,०००/- मा Computer किनेर रु. ७२,०००/- मा बेच्छ। नोक्सान % कति?
Loss = 80,000 – 72,000 = 8,000
Loss% = (8,000/80,000) × 100 = १०%

🏷️ 3.4 छुट (Discount)

Trade Discount (व्यापारिक छुट): MP मा दिइने छुट
Discount = MP × Rate% / 100
SP = MP – Discount = MP × (100 – Discount%) / 100

Cash Discount (नगद छुट): Prompt payment मा दिइने

Successive Discounts: d1% र d2% दुई छुट भए:
Effective Discount = d1 + d2 – (d1×d2)/100

T-Bills Discount Example:
Face Value = रु. १,००,०००/- | 91-day T-Bill | Discount Rate = 5%
Discount = 1,00,000 × 5 × 91 / (100 × 365) = रु. १,२४७/-
Issue Price = 1,00,000 – 1,247 = रु. ९८,७५३/-

Successive Discount: ३०% र २०%
Effective = 30 + 20 – (30×20)/100 = 50 – 6 = ४४%

💡 Treasury Bills: NRB ले सरकारको तर्फबाट 91-day, 182-day, 364-day T-Bills जारी गर्छ। यी Discount basis मा issue हुन्छन् — Face Value भन्दा कम मूल्यमा किनिन्छ र Maturity मा Face Value पाइन्छ।

✍️ ५ अंक — “साधारण ब्याज र चक्रवृद्धि ब्याजको अन्तर सहित उदाहरण दिनुस्”

  1. SI: हरेक वर्ष Principal मात्रमा ब्याज; CI: ब्याजमाथि पनि ब्याज
  2. SI Formula: SI = P×R×T/100; CI Formula: A = P(1+R/100)ⁿ
  3. Numerical: P=1,00,000, R=10%, T=3yr → SI=30,000; CI=33,100
  4. CI > SI always (for same P, R, T > 1 year)
  5. NRB: FD मा quarterly CI; T-Bills मा simple discount
🔑 Banking Math Shortcuts:
Rule of 72: Money doubles in 72÷R years (CI)
EMI = P × r(1+r)ⁿ / [(1+r)ⁿ-1] where r = monthly rate
NPV = CF/(1+r)ⁿ | IRR = Rate where NPV=0
NRB Policy Rate: Bank Rate — base for all interest rates
💡 सम्भावित प्रश्न: “चक्रवृद्धि ब्याजको गणना” | “T-Bills Discount Rate” | “EMI को अवधारणा” | “नाफा-नोक्सान %” | “Successive Discount”