⚖️ 2.3 सन्तुलन परीक्षण (Trial Balance)
परिभाषा: Trial Balance भनेको एक निश्चित मितिमा सबै Ledger खाताहरूको Debit र Credit Closing Balance को सूची हो। यसको उद्देश्य लेखाको अंकगणितीय शुद्धता जाँच गर्नु हो।
| पक्ष | विवरण |
|---|---|
| Debit Side | Assets, Expenses, Losses — सबै Dr. Balance भएका खाताहरू |
| Credit Side | Liabilities, Capital, Income, Gains — सबै Cr. Balance भएका खाताहरू |
| Agreement | Debit Total = Credit Total भए Trial Balance agree भयो |
| Errors Detected | Posting गर्न बिर्सिएको, गलत रकम posting, एकतर्फी entry |
| Errors NOT Detected | Compensating error, Error of Omission, Error of Principle |
⚠️ Trial Balance agree भए पनि लेखा शत-प्रतिशत शुद्ध हुन्छ भन्न मिल्दैन! Compensating errors हुन सक्छन्।
🏦 2.4 हिसाब मिलान विवरण (Bank Reconciliation Statement — BRS)
परिभाषा: BRS भनेको एक निश्चित मितिमा बैंकको Cash Book (Bank Column) र बैंक Statement बीचको अन्तर देखाउने विवरण हो।
| BRS मा समावेश हुने | कारण | Adjustment |
|---|---|---|
| Uncredited Deposits (Outstanding Deposits) | ग्राहकले जम्मा गरेको तर बैंकले अझै Credit नगरेको | Bank Balance मा थप्नुस् |
| Unpresented Cheques (Outstanding Cheques) | जारी गरिएको Cheque अझै Clearance मा नगएको | Bank Balance बाट घटाउनुस् |
| Direct Credits (Interest, Dividends) | Bank ले directly Credit गरेको — Cash Book मा रेकर्ड छैन | Cash Book मा थप्नुस् |
| Bank Charges / Commission | Bank ले automatically Debit गरेको | Cash Book बाट घटाउनुस् |
| Dishonoured Cheques | Return भएको Cheque — Cash Book मा थिइन | Cash Book बाट घटाउनुस् |
💡 NRB सन्दर्भ: बाणिज्य बैंकहरूले NRB मा राखेको Current Account को BRS मासिक रूपमा मिलाउनुपर्छ। यसलाई Nostro Reconciliation पनि भनिन्छ।
✍️ १० अंक — “Bank Reconciliation Statement तयार गर्ने विधि वर्णन गर्नुस्”
- भूमिका: BRS को परिभाषा र महत्त्व (Cash Book vs Bank Statement)
- आवश्यकता: Time Lag — Cheque issue गरेको दिन र Clearance दिन फरक हुन्छ
- विधि १: Bank Statement Balance बाट सुरु — Outstanding Deposits थप, Outstanding Cheques घटाउ
- विधि २: Cash Book Balance बाट सुरु — Direct Credits थप, Bank Charges घटाउ
- उदाहरण: एउटा सरल numerical example (Bank Balance 50,000 → Cash Book 52,500)
- NRB Guideline: सबै BFI ले मासिक BRS Board मा पेश गर्नुपर्छ
- निष्कर्ष: Internal Control को महत्त्वपूर्ण अङ्ग
🔑 मुख्य Errors को वर्गीकरण:
Clerical Errors: Error of Omission, Error of Commission, Compensating Error
Fundamental Errors: Error of Principle (Revenue vs Capital misclassification)
BRS Purpose: Fraud Detection + Internal Control + Actual Cash Position
Clerical Errors: Error of Omission, Error of Commission, Compensating Error
Fundamental Errors: Error of Principle (Revenue vs Capital misclassification)
BRS Purpose: Fraud Detection + Internal Control + Actual Cash Position
💡 सम्भावित प्रश्न: “Trial Balance agree नहुनुका कारणहरू” | “BRS तयार गर्ने उद्देश्य र विधि” | “Suspense Account कहिले खोलिन्छ?” | “Outstanding Cheque भनेको के हो?”