🤝 2.3 औद्योगिक सम्बन्ध (Industrial Relations)
परिभाषा: रोजगारदाता, कर्मचारी र सरकार बीचको सम्बन्ध — Collective Bargaining, Trade Union, Labour Laws।
| पक्ष | विवरण | NRB/Banking मा |
|---|---|---|
| Trade Union | कर्मचारीहरूको संगठन | NRB Staff Union, Nepal Bankers Association |
| Collective Bargaining | Wage, Benefits, Conditions को सामूहिक वार्ता | NRB Service Regulation Update प्रक्रिया |
| Labour Dispute | विवाद — Strike, Lock-out | Essential Service (Banking) = Strike Restriction |
| Labour Laws | Labour Act 2074, Social Security Act 2074 | BFI मा Employee Rights |
| ILO Standards | International Labour Organisation — Conventions | Nepal ILO member; Fundamental rights |
💡 Essential Service: नेपालमा बैंकिङ एउटा Essential Service हो — त्यसैले अत्यधिक Strike हुन सक्दैन। Labour Act 2074 अनुसार Essential Services मा Strike restrictions छन्।
🏢 2.4 कार्यालय व्यवस्थापन (Office Management)
| पक्ष | विवरण |
|---|---|
| Office Layout | Open Plan vs Cubicle; NRB: Security-conscious layout |
| Office Equipment | Computer, Printer, Scanner, CCTV, Shredder, Safe |
| Record Management | Storage, Retrieval, Disposal — NRB Document Policy |
| Security | Physical: Guards, CCTV, Access Control | IT: Password, Biometric |
| Ergonomics | Comfortable, Productive Workplace |
| Time Management | Prioritisation, Delegation, Meeting Management |
📁 2.5 फाइलिङ प्रणाली (Filing System)
परिभाषा: कार्यालय कागजपत्रहरूलाई व्यवस्थित रूपमा सञ्चय गरी सजिलै खोज्न मिल्ने प्रणाली।
| फाइलिङ विधि | विवरण | उदाहरण |
|---|---|---|
| Alphabetical | A-Z नाम अनुसार | Customer Name — KYC Files |
| Numerical | नम्बर अनुसार | Account Number, Loan File Number |
| Subject-wise | विषय अनुसार | Loan files, Investment files, Policy files |
| Geographic | स्थान अनुसार | Branch-wise files |
| Chronological | मिति अनुसार | Daily Transaction records |
| Alpha-Numeric | नाम + नम्बर | A001, B002 — Combined system |
💡 Digital Filing (EDMS): NRB र BFI हरूले अब Electronic Document Management System (EDMS) प्रयोग गर्छन्। Physical Files को साथमा Digital Backup अनिवार्य।
✉️ 2.6 पत्र लेखन (Official Letter Writing)
NRB को Official Correspondence नेपाली वा अंग्रेजी मा हुन्छ। पत्रको Structure:
नेपाल राष्ट्र बैंक
केन्द्रीय कार्यालय, बालुवाटार, काठमाडौं
पत्र संख्या: NRB/मौ.व्य./२०८१/०५/१२
मिति: २०८१।०१।०५
श्री कार्यकारी निर्देशक,
[विभाग/कार्यालय नाम]
काठमाडौं।
विषय: [पत्रको मुख्य विषय — संक्षिप्त र स्पष्ट]
महोदय/महोदया,
उपरोक्त विषयमा [विषय विस्तार — अनुच्छेदमा]।
[आवश्यक कार्यको अनुरोध]।
भवदीय,
[हस्ताक्षर]
[नाम र पद]
[फोन/इमेल]
केन्द्रीय कार्यालय, बालुवाटार, काठमाडौं
पत्र संख्या: NRB/मौ.व्य./२०८१/०५/१२
मिति: २०८१।०१।०५
श्री कार्यकारी निर्देशक,
[विभाग/कार्यालय नाम]
काठमाडौं।
विषय: [पत्रको मुख्य विषय — संक्षिप्त र स्पष्ट]
महोदय/महोदया,
उपरोक्त विषयमा [विषय विस्तार — अनुच्छेदमा]।
[आवश्यक कार्यको अनुरोध]।
भवदीय,
[हस्ताक्षर]
[नाम र पद]
[फोन/इमेल]
| पत्रको प्रकार | विवरण |
|---|---|
| Demi-Official (DO) Letter | Semi-formal; Same rank बीच; “Dear…” |
| Official Letter | Formal; “महोदय…”; NRB Standard |
| Circular | एकसाथ धेरैलाई; NRB Circular → All BFIs |
| Memo (ज्ञापनपत्र) | Internal; Department to Department |
| Notice (सूचना) | Public information; Gazette/Website publish |
| Directive (निर्देशन) | NRB Directive → BFI को लागि binding instruction |
✍️ ५ अंक — “कार्यालय फाइलिङ प्रणालीका विधिहरू वर्णन गर्नुस्”
- Alphabetical: Customer Name, Employee Name अनुसार — सजिलो खोज
- Numerical: Account/Loan Number — बैंकमा सबैभन्दा बढी प्रयोग
- Subject-wise: Policy, Legal, HR Files अलग-अलग — Category basis
- Chronological: Daily Transaction, Audit Reports — मिति अनुसार
- EDMS: Digital Filing — Scanning, Indexing, Retrieval; NRB Policy अनुसार अनिवार्य
🔑 Key Terms:
NASC = National Administrative Staff College
PMAS = Performance Management & Appraisal System
ILO = International Labour Organisation (Geneva)
Labour Act 2074 = नेपालको श्रम ऐन
EDMS = Electronic Document Management System
DO Letter = Demi-Official | पत्र ढाँचा = Header → Address → Subject → Body → Signature
NASC = National Administrative Staff College
PMAS = Performance Management & Appraisal System
ILO = International Labour Organisation (Geneva)
Labour Act 2074 = नेपालको श्रम ऐन
EDMS = Electronic Document Management System
DO Letter = Demi-Official | पत्र ढाँचा = Header → Address → Subject → Body → Signature
💡 सम्भावित प्रश्न: “Trade Union को भूमिका” | “Filing System का प्रकार” | “Official Letter Format” | “Office Management का सिद्धान्त” | “Collective Bargaining प्रक्रिया”