📜 नेपालको संविधान २०७२ — परिचय
नेपालको संविधान २०७२ असोज ३ गते (२०१५ September 20) जारी भयो — Nepal को सर्वोच्च कानून (Supreme Law)। यो देशको ७औं संविधान हो।
| विवरण | संख्या/तथ्य |
|---|---|
| भाग (Parts) | ३५ भाग |
| धारा (Articles) | ३०८ धारा |
| अनुसूची (Schedules) | ९ अनुसूची |
| शासन प्रणाली | संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र (Federal Democratic Republic) |
| सरकारका तह | संघ, प्रदेश, स्थानीय (३ तह) |
| प्रदेश | ७ प्रदेश |
| स्थानीय तह | ७५३ (महानगर/उपमहानगर/नगरपालिका/गाउँपालिका) |
⚖️ तीन अंगहरू (Three Organs of State)
| अंग | निकाय | कार्य |
|---|---|---|
| व्यवस्थापिका (Legislature) | संघीय संसद (प्रतिनिधि सभा + राष्ट्रिय सभा) | ऐन बनाउने; बजेट पास गर्ने |
| कार्यपालिका (Executive) | मन्त्रिपरिषद (Cabinet) | शासन सञ्चालन; नीति कार्यान्वयन |
| न्यायपालिका (Judiciary) | सर्वोच्च अदालत, उच्च, जिल्ला | न्याय प्रदान; संवैधानिक व्याख्या |
NRB को Constitutional Basis: धारा ११७ — NRB को सुनिश्चितता संविधानमै गरिएको छ। Banking Laws Financial Commission अन्तर्गत पर्छन्।
🔑 मौलिक हक (Fundamental Rights — भाग ३)
| हकको प्रकार | धारा | बैंकिङ सम्बन्ध |
|---|---|---|
| स्वतन्त्रताको हक | धारा १७ | Trade/Business Freedom |
| सम्पत्तिको हक | धारा २५ | Deposit Protection, Loan Collateral |
| उपभोक्ताको हक | धारा ४४ | Banking Consumer Protection |
| सामाजिक न्यायको हक | धारा ४२ | Financial Inclusion, Priority Lending |
| सूचनाको हक | धारा २७ | Right to Information Act — Bank Transparency |
| रोजगारीको हक | धारा ३३ | Labour Rights in Banking Sector |
💰 वित्तीय व्यवस्था (Financial Provisions)
संविधानको भाग २६ मा वित्तीय व्यवस्था छ:
| व्यवस्था | विवरण |
|---|---|
| संघीय संचित कोष | Federal Consolidated Fund — सबै सरकारी राजस्व जम्मा |
| प्रदेश संचित कोष | Provincial Consolidated Fund |
| Fiscal Federalism | Tax अधिकार तीन तहमा बाँडिएको — Schedule 5, 6, 7, 9 |
| Inter-governmental Transfer | Natural Resources Revenue, Grants |
| NRB को भूमिका | सरकारको Banker — Treasury Single Account (TSA) manage |
💡 Federalism र Banking: संघीयता लागू भएपछि प्रदेश र स्थानीय तहको Banking Regulation को प्रश्न उठ्यो। NRB Act 2058 अनुसार Banking Regulation = Federal Government (NRB) — प्रदेशले नियमन गर्न पाउँदैन।
✍️ ५ अंक — “नेपालको संविधान २०७२ का मुख्य विशेषताहरू”
- Federal Democratic Republic — पहिलोपटक सांविधानिक संघीयता
- Three Organs — Legislature, Executive, Judiciary को Clear Separation
- 308 Articles, 35 Parts, 9 Schedules — Comprehensive document
- Fundamental Rights — 31+ Basic Rights (Property, Consumer, Information, etc.)
- Financial Provisions — Tax Devolution to 3 Tiers; NRB = Monetary Authority
🔑 Constitution Quick Facts:
जारी: असोज ३, २०७२ | भाग: ३५ | धारा: ३०८ | अनुसूची: ९
शासन: Federal Democratic Republic | ७ Provinces | ७५३ Local Units
तीन अंग: Legislature + Executive + Judiciary
Banking = Federal Subject (Schedule 5) — NRB regulate गर्छ
जारी: असोज ३, २०७२ | भाग: ३५ | धारा: ३०८ | अनुसूची: ९
शासन: Federal Democratic Republic | ७ Provinces | ७५३ Local Units
तीन अंग: Legislature + Executive + Judiciary
Banking = Federal Subject (Schedule 5) — NRB regulate गर्छ
💡 सम्भावित प्रश्न: “नेपालको संविधानको मुख्य विशेषताहरू” | “मौलिक हकहरू” | “संघीयताले Banking मा पारेको प्रभाव” | “तीन तहको सरकारको काम”