1. अनौपचारिक शासन (Informal Governance)

अर्थ: औपचारिक कानून वा निकायको सट्टा परम्परागत रीतिरिवाज, सामाजिक नोर्म र अनौपचारिक व्यवस्थाले शासन कार्य गर्नु।

नेपाल उदाहरण: गुठी व्यवस्था, किपट प्रणाली, मुखिया व्यवस्था, स्थानीय विवाद समाधान

महत्व: कानूनी पहुँच नपुगेको ठाउँमा सेवा | सीमा: महिला, दलित बहिष्करण सम्भव

2. नागरिक समाजको शासन (Civil Society Governance)

अर्थ: NGO, INGO, नागरिक संगठन र सामुदायिक समूहले शासन प्रक्रियामा भूमिका निर्वाह गर्नु।

नेपाल उदाहरण: ३०,०००+ दर्ता NGO, FWLD, Accountability Watch, Transparency International Nepal

भूमिका: जनचेतना, advocacy, सेवा प्रदायक, watchdog

3. स्थानीय शासन (Local Governance)

अर्थ: स्थानीय जनताको सहभागितामा जनताकै लागि शासन — स्थानीय स्वायत्तता।

कानूनी आधार: स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४

4. सहकारीतामूलक शासन (Cooperative Governance)

अर्थ: सहकारी संस्थाहरूको माध्यमबाट आर्थिक र सामाजिक विकास।

नेपाल: ३५,०००+ सहकारी संस्था दर्ता। सहकारी ऐन, २०७४। संविधानको धारा ५१ (घ) — सहकारी क्षेत्र प्रवर्द्धन।

5. व्यावसायिक शासन (Corporate Governance)

अर्थ: निजी क्षेत्रका कम्पनीहरूमा पारदर्शिता, उत्तरदायित्व र नैतिक व्यवसाय सञ्चालन।

नेपाल: कम्पनी ऐन, २०६३। SEBON नियमन। बैंकिङ क्षेत्रमा NRB Guidelines।

6. संयुक्त राष्ट्रसंघ र वैश्विक शासन

नेपालको UN सम्बन्ध: संस्थापक सदस्य (१९५५)। शान्तिसेना: ६,०००+ सैनिक — विश्वको ५औं ठूलो contributor। SDGs प्रतिबद्धता। SAARC/BIMSTEC सदस्यता।