4.5 सार्वजनिक खरिद व्यवस्थापन
कानूनी आधार
सार्वजनिक खरिद ऐन २०६३ र सार्वजनिक खरिद नियमावली २०६४ ले सार्वजनिक संस्थाले सामान, सेवा र निर्माण कार्य खरिद गर्ने प्रक्रिया निर्धारण गर्छ। PPMO (सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालय) ले अनुगमन गर्छ।
| खरिद विधि | सीमा | प्रक्रिया |
|---|---|---|
| सिलबन्दी दरभाउ | न्यून रकम | सिलबन्दी दरभाउपत्र |
| राष्ट्रिय बोलपत्र (NCB) | मध्यम | राष्ट्रिय स्तरमा विज्ञापन |
| अन्तर्राष्ट्रिय बोलपत्र (ICB) | ठूलो | अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञापन |
| सीधा खरिद | एकमात्र आपूर्तिकर्ता | सीमित विधि |
| कोटेशन | साना रकम | कम्तीमा ३ कोटेशन |
4.6 भौतिक स्रोत व्यवस्थापन
सरकारी सम्पत्तिको वर्गीकरण
| वर्ग | उदाहरण | व्यवस्थापन |
|---|---|---|
| स्थायी सम्पत्ति | जग्गा, भवन, सवारी साधन | सम्पत्ति लेखाजोखा |
| गैर-स्थायी सम्पत्ति | कार्यालय सामग्री, इन्धन | भण्डारण र वितरण |
| डिजिटल सम्पत्ति | सफ्टवेयर, डेटा, नेटवर्क | IT व्यवस्थापन |
सम्पत्ति व्यवस्थापनका सिद्धान्त
- मितव्ययी उपयोग
- नियमित मर्मतसम्भार
- लेखाजोखा र दर्ता
- अनुत्पादक सम्पत्ति हस्तान्तरण
- पारदर्शी व्यवस्थापन
सार्वजनिक खरिदमा सुधार
- e-Procurement प्रणाली
- e-GP (Electronic Government Procurement)
- PPMO पोर्टल — सार्वजनिक खरिद सूचना
- बोलपत्र अनलाइन दाखिला
- भ्रष्टाचार नियन्त्रण
Sample Answer: “सार्वजनिक खरिद व्यवस्थापन — सिद्धान्त र चुनौती”
- परिचय: सार्वजनिक खरिद सरकारी खर्चको ठूलो हिस्सा ओगट्छ।
- कानूनी आधार: सार्वजनिक खरिद ऐन २०६३, नियमावली २०६४।
- सिद्धान्त: खुला प्रतिस्पर्धा, पारदर्शिता, मितव्ययिता, जवाफदेहिता।
- प्रक्रिया: आवश्यकता → बोलपत्र → मूल्यांकन → सम्झौता → कार्यान्वयन → भुक्तानी।
- चुनौती: मिलेमतो, कमिसन प्रथा, ढिलाइ, गुणस्तर नियन्त्रण कमजोर।
- सुधार: e-GP, PPMO सुदृढीकरण, नागरिक अनुगमन।
Quick Recall:
खरिद ऐन: २०६३ | खरिद नियमावली: २०६४ | PPMO: खरिद अनुगमन कार्यालय | e-GP: इलेक्ट्रोनिक खरिद | ICB: अन्तर्राष्ट्रिय बोलपत्र | NCB: राष्ट्रिय बोलपत्र
खरिद ऐन: २०६३ | खरिद नियमावली: २०६४ | PPMO: खरिद अनुगमन कार्यालय | e-GP: इलेक्ट्रोनिक खरिद | ICB: अन्तर्राष्ट्रिय बोलपत्र | NCB: राष्ट्रिय बोलपत्र
सम्भावित प्रश्न:
• सार्वजनिक खरिदका सिद्धान्तहरू उल्लेख गर्दै नेपालमा भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्ने उपायहरू सुझाउनुहोस्।
• भौतिक स्रोत व्यवस्थापनको महत्त्व र सरकारी सम्पत्तिको संरक्षण कसरी गर्ने?
• सार्वजनिक खरिदका सिद्धान्तहरू उल्लेख गर्दै नेपालमा भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्ने उपायहरू सुझाउनुहोस्।
• भौतिक स्रोत व्यवस्थापनको महत्त्व र सरकारी सम्पत्तिको संरक्षण कसरी गर्ने?