३.५ संघीय प्रशासन
| संरचना | विवरण |
|---|---|
| मन्त्रालय | २३ वटा मन्त्रालय — नीति र कार्यक्रम |
| विभाग | मन्त्रालयका कार्यकारी निकाय |
| आयोग/बोर्ड | विशेष प्रयोजनका स्वायत्त निकाय |
| कार्यालय | क्षेत्रीय र जिल्ला कार्यालय |
| सार्वजनिक संस्थान | नेपाल एयरलाइन्स, NEA, RNAC आदि |
संघीय मन्त्रालयहरू (प्रमुख)
मुख्य मन्त्रालयहरू
| मन्त्रालय | जिम्मेवारी |
|---|---|
| गृह मन्त्रालय | प्रशासन, सुरक्षा, नागरिकता, आव्रजन |
| अर्थ मन्त्रालय | बजेट, राजस्व, ऋण व्यवस्थापन |
| परराष्ट्र मन्त्रालय | कूटनीति, सन्धि, दूतावास |
| सामान्य प्रशासन मन्त्रालय | निजामती सेवा व्यवस्थापन |
| संघीय मामिला मन्त्रालय | अन्तरसरकारी समन्वय |
३.६ प्रदेश र स्थानीय प्रशासन
| तह | संख्या | प्रमुख | कार्य |
|---|---|---|---|
| प्रदेश | ७ | मुख्यमन्त्री | प्रादेशिक नीति, कानून, बजेट |
| जिल्ला समन्वय समिति | ७७ | प्रमुख | समन्वय, सहजीकरण |
| महानगरपालिका | ६ | मेयर | शहरी विकास, सेवा |
| उपमहानगरपालिका | ११ | मेयर | उपशहरी सेवा |
| नगरपालिका | २७६ | मेयर | नगरीय सेवा |
| गाउँपालिका | ४६० | अध्यक्ष | ग्रामीण विकास |
जिल्ला प्रशासन कार्यालय (DAO)
प्रत्येक जिल्लामा मुख्य जिल्ला अधिकारी (CDO) को नेतृत्वमा जिल्ला प्रशासन कार्यालय छ। यसले सुरक्षा, शान्तिसुव्यवस्था, नागरिकता, आपत्कालीन व्यवस्थापन, अन्तरसरकारी समन्वयको जिम्मेवारी लिन्छ।
Sample Answer: “नेपालको प्रशासनिक संरचना र तीन तहको सरकार”
- परिचय: संविधान २०७२ ले तीन तहको सरकारी संरचना स्थापना गरेको छ।
- संघ: २३ मन्त्रालय, केन्द्रीय नीति निर्माण र कार्यान्वयन।
- प्रदेश: ७ प्रदेश, प्रादेशिक ऐन र बजेट, जिल्ला समन्वय।
- स्थानीय: ७५३ स्थानीय तह, प्रत्यक्ष जनसेवा, स्थानीय योजना।
- चुनौती: कार्यजिम्मेवारी दोहोरोपन, क्षमता अभाव, स्रोत असमान वितरण।
- निष्कर्ष: संघीय प्रशासनिक ढाँचा लागू भए पनि समन्वय र क्षमता विकास आवश्यक।
Quick Recall:
मन्त्रालय: २३ | प्रदेश: ७ | जिल्ला: ७७ | स्थानीय: ७५३ | महानगर: ६ | उपमहानगर: ११ | नगर: २७६ | गाउँ: ४६०
मन्त्रालय: २३ | प्रदेश: ७ | जिल्ला: ७७ | स्थानीय: ७५३ | महानगर: ६ | उपमहानगर: ११ | नगर: २७६ | गाउँ: ४६०