2.3.1 संविधानका विशेषता, शक्ति पृथकीकरण र तीन अंगहरू

विशेषता	व्याख्या	सम्बन्धित धारा
संघीयता	तीन तहको सरकार — संघ, प्रदेश, स्थानीय	धारा ५६–५९
गणतन्त्र	राष्ट्रपति प्रमुख, राजसंस्था उन्मूलन	धारा ६६–७३
धर्मनिरपेक्षता	राज्यको कुनै आधिकारिक धर्म छैन	धारा ४
समावेशिता	महिला, दलित, जनजाति, मधेसी प्रतिनिधित्व	धारा ४२, अनुसूची ७
मौलिक हक	३१+ मौलिक हकको ग्यारेन्टी	धारा १६–४७
स्वतन्त्र न्यायपालिका	सर्वोच्च, उच्च, जिल्ला अदालत	धारा १२७–१५३
संवैधानिक निकाय	CIAA, अख्तियार, निर्वाचन आयोग आदि	धारा २२४–२५१
मूल्य र सिद्धान्त	समाजवादमुखी, न्यायपूर्ण समाज	धारा ५०–५५

पद	धारा	कार्य
राष्ट्रपति	धारा ७०	संवैधानिक प्रमुख, औपचारिक भूमिका
उपराष्ट्रपति	धारा ७३	राष्ट्रपतिको अनुपस्थितिमा कार्य
प्रधानमन्त्री	धारा ७६	कार्यकारी प्रमुख, मन्त्रिपरिषद् नेतृत्व
मन्त्रिपरिषद्	धारा ७५	संघीय कार्यकारी अधिकार

• सदस्य: २७५
• चुनाव: १६५ FPTP + ११० PR
• कार्यकाल: ५ वर्ष
• धारा: ८३–८७

• सदस्य: ५९
• चुनाव: ५६ निर्वाचित + ३ मनोनीत
• कार्यकाल: ६ वर्ष (२ वर्षमा १/३ परिवर्तन)
• धारा: ८६

अदालत	धारा	अधिकार क्षेत्र
सर्वोच्च अदालत	१२८	मूल, पुनरावेदन, परमादेश, न्यायिक पुनरावलोकन
उच्च अदालत	१३९	प्रदेश स्तरीय, ७ वटा उच्च अदालत
जिल्ला अदालत	१४५	प्रारम्भिक अधिकार क्षेत्र
विशेष अदालत	—	भ्रष्टाचार, सैनिक, श्रम विवाद

Sample Answer: “नेपालको संविधान २०७२ का विशेषताहरू”

परिचय: नेपालको संविधान २०७२ संविधानसभाबाट जारी भएको ऐतिहासिक दस्तावेज हो।
विशेषता: संघीयता, गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, समावेशिता, मौलिक हक, स्वतन्त्र न्यायपालिका।
संरचना: कार्यपालिका (राष्ट्रपति+PM), व्यवस्थापिका (संसद्), न्यायपालिका (सर्वोच्च)।
नवीनता: समानुपातिक प्रतिनिधित्व, तीन तहको सरकार, अधिकारको सूचीकरण।
निष्कर्ष: यो संविधानले नेपालको राजनीतिक परिवर्तनलाई संस्थागत गरेको छ।