सार्वजनिक खरिद प्रक्रिया (Public Procurement Cycle) १. आवश्यकता निर्धारण Needs Assessment

२. बोलपत्र आह्वान Bid Invitation

३. मूल्यांकन छनोट Evaluation

४. सम्झौता सम्पादन Contract Award

५. कार्यान्वयन अनुगमन Implementation

६. भुक्तानी लेखापरीक्षण Payment & Audit

सार्वजनिक खरिदका मूल सिद्धान्त खुला प्रतिस्पर्धा पारदर्शिता मितव्ययिता जवाफदेहिता

4.5 सार्वजनिक खरिद व्यवस्थापन

कानूनी आधार

सार्वजनिक खरिद ऐन २०६३सार्वजनिक खरिद नियमावली २०६४ ले सार्वजनिक संस्थाले सामान, सेवा र निर्माण कार्य खरिद गर्ने प्रक्रिया निर्धारण गर्छ। PPMO (सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालय) ले अनुगमन गर्छ।

खरिद विधि सीमा प्रक्रिया
सिलबन्दी दरभाउ न्यून रकम सिलबन्दी दरभाउपत्र
राष्ट्रिय बोलपत्र (NCB) मध्यम राष्ट्रिय स्तरमा विज्ञापन
अन्तर्राष्ट्रिय बोलपत्र (ICB) ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञापन
सीधा खरिद एकमात्र आपूर्तिकर्ता सीमित विधि
कोटेशन साना रकम कम्तीमा ३ कोटेशन

4.6 भौतिक स्रोत व्यवस्थापन

सरकारी सम्पत्तिको वर्गीकरण

वर्ग उदाहरण व्यवस्थापन
स्थायी सम्पत्ति जग्गा, भवन, सवारी साधन सम्पत्ति लेखाजोखा
गैर-स्थायी सम्पत्ति कार्यालय सामग्री, इन्धन भण्डारण र वितरण
डिजिटल सम्पत्ति सफ्टवेयर, डेटा, नेटवर्क IT व्यवस्थापन

सम्पत्ति व्यवस्थापनका सिद्धान्त

  • मितव्ययी उपयोग
  • नियमित मर्मतसम्भार
  • लेखाजोखा र दर्ता
  • अनुत्पादक सम्पत्ति हस्तान्तरण
  • पारदर्शी व्यवस्थापन

सार्वजनिक खरिदमा सुधार

  • e-Procurement प्रणाली
  • e-GP (Electronic Government Procurement)
  • PPMO पोर्टल — सार्वजनिक खरिद सूचना
  • बोलपत्र अनलाइन दाखिला
  • भ्रष्टाचार नियन्त्रण
Sample Answer: “सार्वजनिक खरिद व्यवस्थापन — सिद्धान्त र चुनौती”

  1. परिचय: सार्वजनिक खरिद सरकारी खर्चको ठूलो हिस्सा ओगट्छ।
  2. कानूनी आधार: सार्वजनिक खरिद ऐन २०६३, नियमावली २०६४।
  3. सिद्धान्त: खुला प्रतिस्पर्धा, पारदर्शिता, मितव्ययिता, जवाफदेहिता।
  4. प्रक्रिया: आवश्यकता → बोलपत्र → मूल्यांकन → सम्झौता → कार्यान्वयन → भुक्तानी।
  5. चुनौती: मिलेमतो, कमिसन प्रथा, ढिलाइ, गुणस्तर नियन्त्रण कमजोर।
  6. सुधार: e-GP, PPMO सुदृढीकरण, नागरिक अनुगमन।
Quick Recall:
खरिद ऐन: २०६३ | खरिद नियमावली: २०६४ | PPMO: खरिद अनुगमन कार्यालय | e-GP: इलेक्ट्रोनिक खरिद | ICB: अन्तर्राष्ट्रिय बोलपत्र | NCB: राष्ट्रिय बोलपत्र
सम्भावित प्रश्न:
• सार्वजनिक खरिदका सिद्धान्तहरू उल्लेख गर्दै नेपालमा भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्ने उपायहरू सुझाउनुहोस्।
• भौतिक स्रोत व्यवस्थापनको महत्त्व र सरकारी सम्पत्तिको संरक्षण कसरी गर्ने?