नेपालको भूगोल — सम्पूर्ण तथ्य र विश्लेषण

AAT Part A — Unit 1.1 6 प्रश्न

नेपालको परिचय
क्षेत्रफल: १,४७,१८१ वर्ग किमी (विश्वमा ९३औँ) | जनसंख्या: २ करोड ९१ लाख (राष्ट्रिय जनगणना २०७८) | राजधानी: काठमाडौँ (समुद्री सतहबाट १,४०० मिटर)

भौगोलिक स्थिति

तथ्य विवरण
अक्षांश २६°२२′उ. देखि ३०°२७′उ.
देशान्तर ८०°०४′पू. देखि ८८°१२′पू.
लम्बाइ (पू.-प.) ~८८५ किमी
चौडाइ (उ.-द.) १४५–२४१ किमी (औसत ~१९३ किमी)
सिमाना उत्तर: चीन/तिब्बत (१,४१५ किमी); दक्षिण, पूर्व, पश्चिम: भारत (१,८८० किमी)
समय क्षेत्र UTC +५:४५ (नेपाल मानक समय)

तीन भौगोलिक क्षेत्र

↑ तिब्बत/चीन हिमाल क्षेत्र 35% क्षेत्रफल | >3,000 मिटर पहाड क्षेत्र 42% क्षेत्रफल | 610–3,000 मिटर तराई क्षेत्र 23% क्षेत्रफल | <610 मिटर ↓ भारत

क्षेत्र क्षेत्रफल जनसंख्या % जिल्ला उचाइ
हिमाल ३५% ~७% १६ >३,०००म.
पहाड ४२% ~४३% ३९ ६१०–३,०००म.
तराई २३% ~५०% २२ <६१०म.

हिमशिखरहरू — ८,०००मिटर माथिका (नेपालमा ८ वटा)

नेपालका प्रमुख हिमशिखरहरू (मिटरमा) 8,848 सगरमाथा 8,586 कञ्चनजङ्घा 8,516 ल्होत्से 8,463 मकालु 8,201 चो ओयु 8,167 धौलागिरी 8,163 मनासलु 8,091 अन्नपूर्ण

हिमशिखर उचाइ (म.) विश्व क्रम अवस्थिति
सगरमाथा (Everest) ८,८४८.८६ १ सोलुखुम्बु
कञ्चनजङ्घा ८,५८६ ३ ताप्लेजुङ (भारतसँग सीमा)
ल्होत्से ८,५१६ ४ सोलुखुम्बु
मकालु ८,४६३ ५ सोलुखुम्बु
चो ओयु ८,२०१ ६ सोलुखुम्बु
धौलागिरी ८,१६७ ७ म्याग्दी
मनासलु ८,१६३ ८ गोरखा (नेपालकै शिखर)
अन्नपूर्ण ८,०९१ १० कास्की/मनाङ
विश्वका १४ वटा ८,०००मिटरमाथिका शिखरमध्ये ८ वटा नेपालमा र बाँकी ६ वटा पाकिस्तान/चीनमा छन्।

प्रमुख नदीहरू

नदी प्रणाली सहायक नदीहरू विशेषता
कोशी तमोर, अरुण, सुनकोशी, दूधकोशी, लिखु, भोटेकोशी, इन्द्रावती नेपालको सबैभन्दा ठूलो नदी (सप्तकोशी = ७ नदी)
गण्डकी (नारायणी) कालीगण्डकी, त्रिशूली, बूढीगण्डकी, मर्स्याङ्दी, सेती, मादी सप्तगण्डकी; विश्वकै गहिरो खोच — कालीगण्डकी
कर्णाली भेरी, सेती, महाकाली नेपालको सबैभन्दा लामो नदी; जलस्रोतमा धनी
महाकाली — नेपाल-भारत पश्चिम सीमाना
मेची — नेपाल-भारत पूर्व सीमाना

प्रमुख तालहरू

ताल जिल्ला विशेषता
राराताल मुगु नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल (१०.८ वर्ग किमी)
फेवाताल कास्की दोस्रो ठूलो; पर्यटन केन्द्र पोखरा
तिलिचो मनाङ संसारकै सबैभन्दा अग्लो ताल (४,९१९ म.)
गोसाइँकुण्ड रसुवा पवित्र ताल (४,३८० म.); शिवको कुण्ड मानिन्छ
शेयफोक्सुण्डो डोल्पा नेपालको सबैभन्दा गहिरो ताल (१४५ म.)
बेगनास, रूपा कास्की रामसार सूचीमा समावेश

राष्ट्रिय निकुञ्ज, संरक्षण क्षेत्र र आरक्ष

प्रकार संख्या प्रमुख उदाहरण
राष्ट्रिय निकुञ्ज १२ सगरमाथा, लाङटाङ, चितवन, बर्दिया, मकालु-बरुण, रारा, खप्तड, शेयफोक्सुण्डो, बाँके, शुक्लाफाँटा, पर्सा, गौरीशंकर
संरक्षण क्षेत्र ६ अन्नपूर्ण, कञ्चनजङ्घा, मनासलु, अपि नाम्पा, ब्ल्याकबक, गौरीशंकर
मृगचौर १ धोरपाटन
मध्यवर्ती क्षेत्र १३ राष्ट्रिय निकुञ्जका वरिपरि
रामसार स्थल १२ कोशीटप्पु, जगदीशपुर, घोडाघोडी, फेवा, बेगनास-रूपा, गोकियो, मैपोखरी…
चितवन (१९७३) र सगरमाथा (१९७९) — युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा परेका पहिलो राष्ट्रिय निकुञ्जहरू।

प्रशासनिक संरचना

७ प्रदेश

कोशी, मधेश, बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली, सुदूरपश्चिम

७७ जिल्ला

सबैभन्दा ठूलो: डोल्पा | सबैभन्दा साना: भक्तपुर

७५३ स्थानीय सरकार

६ महानगर + ११ उपमहानगर + २७६ नगरपालिका + ४६० गाउँपालिका

जनसंख्या घनत्व

१९८ प्रति वर्ग किमी | सबैभन्दा बढी: काठमाडौँ | सबैभन्दा कम: मनाङ

⚡ Quick Recall — परीक्षामा बारम्बार सोधिने तथ्य

  • क्षेत्रफल: १,४७,१८१ वर्ग किमी | विश्वमा ९३औँ
  • सबैभन्दा अग्लो: सगरमाथा ८,८४८.८६ म. (२०२० मा पुनःमापन)
  • सबैभन्दा ठूलो ताल: राराताल | सबैभन्दा गहिरो: शेयफोक्सुण्डो
  • विश्वकै गहिरो खोच: कालीगण्डकी (धौलागिरी-अन्नपूर्णाबीच)
  • नेपालमा ८ वटा ८,०००म.+ शिखर; विश्वमा जम्मा १४
  • सबैभन्दा लामो नदी: कर्णाली | सबैभन्दा ठूलो नदी प्रणाली: कोशी
  • रामसार स्थल: १२ | राष्ट्रिय निकुञ्ज: १२
  • स्थानीय सरकार: ७५३ (७७ जिल्ला, ७ प्रदेश)
🎯 नमुना MCQ (Level I)
Q1. नेपालको सबैभन्दा ठूलो तालको नाम के हो?
A) फेवाताल   B) राराताल   C) राराताल ✓   D) तिलिचोताल

Q2. कोशी नदी कतिवटा नदीहरूको संयोजनबाट बन्छ?
A) पाँच   B) छ   C) सात ✓   D) आठ

Q3 (Level II). निम्न मध्ये कुन जोडी मिल्दैन?
A) सगरमाथा – सोलुखुम्बु   B) मनासलु – गोरखा   C) धौलागिरी – म्याग्दी   D) कञ्चनजङ्घा – सोलुखुम्बु ✓ (ताप्लेजुङमा छ)

Q4. विश्वकै गहिरो खोच कालीगण्डकी कुन दुई हिमालबीच पर्छ?
A) धौलागिरी र अन्नपूर्णा ✓   B) मनासलु र धौलागिरी   C) सगरमाथा र ल्होत्से   D) लाङटाङ र गणेश