आर्थिक विकास — नेपालको अर्थतन्त्र र विकास योजना
AAT Part A — Unit 1.4 6 प्रश्न
आर्थिक सूचकहरू (२०२३/२४ अनुमानित)
| सूचक | तथ्यांक |
|---|---|
| कुल GDP | ~४० अर्ब अमेरिकी डलर |
| प्रतिव्यक्ति आय (GNI) | ~१,३५० अमेरिकी डलर |
| आर्थिक वृद्धिदर | ~४–५% (पछिल्लो वर्ष) |
| मुद्रास्फीति | ~५–७% |
| रेमिट्यान्स | GDP को ~२५–३०%; नेपालको प्रमुख आयस्रोत |
| बजेट आकार | ~रु. १८–१९ खर्ब (FY 2081/82) |
| वैदेशिक ऋण | GDP को ~४५%+ |
कृषि क्षेत्र
| विषय | तथ्य |
|---|---|
| GDP योगदान | ~२४% (तर ~६५% जनसंख्या कृषिमा आश्रित) |
| प्रमुख खाद्यान्न | धान, मकै, गहुँ, कोदो, जौ |
| नगदे बाली | चिया (इलाम), कफी (पालुङटार), अलैँची (ताप्लेजुङ), अदुवा |
| पशुपालन | च्याङ्ग्रा, याक, गाई, भैँसी; दूध उत्पादन |
| कृषि विशेषता | इलामको चिया — नेपालको सबैभन्दा ठूलो चिया उत्पादक जिल्ला |
उद्योग क्षेत्र
| उद्योग प्रकार | प्रमुख उदाहरण | अवस्थिति |
|---|---|---|
| खाद्य/पेय | चिनी, खाद्यतेल, पिठो | तराई |
| वस्त्र/कपडा | ऊनी गलैँचा, पश्मिना, ढाका | काठमाडौँ |
| सिमेन्ट/इंटा | उदयपुर सिमेन्ट, हेटौँडा | मध्य तराई |
| जलविद्युत | मध्यमाग्दी, माथिल्लो तामाकोशी (४५६ मेगावाट) | पहाड |
| SEZ | भैरहवा, पाँचखाल | विशेष आर्थिक क्षेत्र |
पर्यटन
| विषय | तथ्य |
|---|---|
| GDP योगदान | ~२–३% (COVID अघि ७–८%) |
| प्रमुख आकर्षण | सगरमाथा, लुम्बिनी (जन्मभूमि), चितवन, पोखरा, पशुपतिनाथ |
| युनेस्को विश्व सम्पदा | सगरमाथा NP, चितवन NP, लुम्बिनी, काठमाडौँ उपत्यका (७ स्मारक समूह), लाङटाङ NP (प्रस्तावित) |
| भिजिट नेपाल | Visit Nepal 2020 (COVID ले स्थगित) | Visit Nepal 2025 |
विकास योजनाहरू
| योजना | अवधि | लक्ष्य |
|---|---|---|
| पहिलो योजना | २०१३–२०१८ (वि.सं.) | पूर्वाधार विकास |
| दशौँ योजना (PRSP) | २०५९–२०६४ | गरिबी न्यूनीकरण |
| पन्ध्रौँ योजना | २०७६–२०८१ | समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली; विकासशील राष्ट्र LDC उत्तीर्ण |
| सोह्रौँ योजना | २०८१–२०८६ | उत्पादनशील, प्रतिस्पर्धी, न्यायपूर्ण |
प्रमुख पूर्वाधार परियोजनाहरू
जलविद्युत
माथिल्लो तामाकोशी (४५६ MW), बुढीगण्डकी (१,२०० MW — निर्माणाधीन)
विमानस्थल
पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय (२०२३ उद्घाटन), गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय (भैरहवा)
सडक
काठमाडौँ–तराई फास्ट ट्र्याक (७२ किमी), मदन–आश्रित राजमार्ग
नेपालको विदेश व्यापार
| विषय | तथ्य |
|---|---|
| प्रमुख निर्यात | पश्मिना, ऊनी गलैँचा, अलैँची, अदुवा, चिया, जडीबुटी |
| प्रमुख आयात | पेट्रोलियम, सुन, मेसिनरी, इलेक्ट्रोनिक्स, खाद्यान्न |
| प्रमुख व्यापार साझेदार | भारत (७०%+ व्यापार), चीन, अमेरिका, जर्मनी |
| व्यापार घाटा | आयात >> निर्यात; व्यापार घाटा उच्च |
| LDC | नेपाल अति कम विकसित देश (LDC) — २०२६ मा उत्तीर्ण हुने लक्ष्य |
⚡ Quick Recall — आर्थिक विकास
- GDP सबैभन्दा ठूलो क्षेत्र: सेवा (~५५%)
- रोजगारमा सबैभन्दा बढी: कृषि (~६५%)
- रेमिट्यान्स: GDP को ~२५–३०% — प्रमुख आयस्रोत
- माथिल्लो तामाकोशी: ४५६ MW — नेपालकै सबैभन्दा ठूलो
- सोह्रौँ योजना: २०८१–२०८६
- LDC उत्तीर्ण लक्ष्य: २०२६
- युनेस्को विश्व सम्पदा: ४+ (सगरमाथा, चितवन, लुम्बिनी, काठमाडौँ उपत्यका)
🎯 नमुना MCQ
Q1. नेपालको GDP मा सबैभन्दा बढी योगदान कुन क्षेत्रको छ?
A) कृषि B) उद्योग C) सेवा ✓ D) पर्यटन
Q1. नेपालको GDP मा सबैभन्दा बढी योगदान कुन क्षेत्रको छ?
A) कृषि B) उद्योग C) सेवा ✓ D) पर्यटन
Q2. नेपालको अर्थतन्त्रको प्रमुख आयस्रोत के हो?
A) पर्यटन B) निर्यात C) रेमिट्यान्स ✓ D) कृषि
Q3. माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत परियोजनाको क्षमता कति मेगावाट हो?
A) ३०० MW B) ४०० MW C) ४५६ MW ✓ D) ५०० MW
Q4 (Level II). नेपालका विकासका पूर्वाधारहरूमध्ये कुन सही जोडी होइन?
A) इलाम — चिया B) ताप्लेजुङ — अलैँची C) बुढीगण्डकी — ११,२०० MW D) बुढीगण्डकी — ११,२०० MW ✓ (१,२०० MW हो)