शाब्दिक तर्क (Verbal Reasoning)

शाब्दिक तर्क भनेको शब्द, अक्षर र अवधारणाहरूको बीचमा तार्किक सम्बन्ध खोज्ने क्षमता हो। शाखा अधिकृत परीक्षामा यस खण्डबाट विभिन्न प्रकारका प्रश्नहरू सोधिन्छन्।

शाब्दिक तर्क — Question Types Analogy A:B :: C:? सादृश्य Classification Odd One Out वर्गीकरण Series A, C, E, G, ? श्रृंखला Coding APPLE→BQQMF कूट भाषा Blood Relation रक्त सम्बन्ध Direction N/S/E/W दिशा तर्क रणनीति: पहिले Pattern खोज्नुस् → अपवाद हटाउनुस् → विकल्प घटाउनुस् प्रत्येक प्रश्न प्रकारको छुट्टै सोल्भिङ ढाँचा हुन्छ — practice by type, not random

1. Analogy (सादृश्य)

दुई शब्दको बीचको सम्बन्ध बुझेर तेस्रो शब्दसँग मिल्ने चौथो शब्द खोज्नुपर्छ।

सम्बन्धका प्रकारहरू

सम्बन्ध उदाहरण ढाँचा
वस्तु — प्रयोग Pen : Write :: Knife : ? → Cut
जीव — बासस्थान Fish : Water :: Bird : ? → Sky/Air
वस्तु — सामग्री Bread : Wheat :: Paper : ? → Wood
कार्य — उपकरण Doctor : Stethoscope :: Carpenter : ? → Saw
Part — Whole Finger : Hand :: Leaf : ? → Tree
कारण — प्रभाव Fire : Ash :: Flood : ? → Destruction
विपरीतार्थी Day : Night :: Hot : ? → Cold
अक्षर क्रम AB : YZ :: CD : ? → WX
Tip: पहिले A:B को सम्बन्ध define गर्नुस् (verb phrase मा), अनि त्यही सम्बन्ध C:? मा लागू गर्नुस्।

2. Classification / Odd One Out (वर्गीकरण)

चार वा पाँच विकल्पमध्ये एउटा अलग श्रेणीको छ — त्यसलाई पहिचान गर्नुस्।

रणनीति

  • सबैको साझा गुण खोज्नुस् — जुनले नमिल्छ त्यो Odd
  • एउटै श्रेणीमा ३ वटा पर्छन् भने बाँकी Odd
  • अक्षरमा: व्यञ्जन/स्वर, Prime/Composite, Even/Odd

उदाहरणहरू

प्रश्न Odd कारण
Rose, Lily, Lotus, Mango Mango फूल होइन, फल हो
2, 3, 5, 9, 11 9 9=3×3, composite; बाँकी prime
January, March, June, August June 31 दिन छैन
ABCD, EFGH, IJKL, MNOP, QRST सबै ठिक क्रमिक 4-4 अक्षर

3. Letter/Number Series (श्रृंखला)

अक्षर श्रृंखला

A, C, E, G, ? → I (skip 1)
Z, X, V, T, ? → R (back 2)
A, B, D, G, K, ? → P (+1,+2,+3,+4,+5)

संख्या श्रृंखला

2, 4, 8, 16, ? → 32 (×2)
1, 4, 9, 16, ? → 25 (n²)
3, 6, 11, 18, ? → 27 (+3,+5,+7,+9)

मिश्रित श्रृंखला

A1, B4, C9, D16, ? → E25
AB, DE, GH, ? → JK (skip 1 letter between groups)

Trick: Difference निकाल्नुस् → यदि difference पनि series मा छ भने 2nd order difference हेर्नुस्।

4. Coding-Decoding (कूट भाषा)

सामान्य ढाँचाहरू

ढाँचा नियम उदाहरण
Position shift प्रत्येक अक्षर +1 गर्नु CAT → DBU
Reverse alphabet A=Z, B=Y, C=X… CAT → XZG
Number code A=1, B=2… CAT → 3,1,20
Mirror code Reverse the word CAT → TAC
Symbol code अक्षरलाई symbol मा दिइएको नियमअनुसार

5. Blood Relations (रक्त सम्बन्ध)

सम्बन्ध तालिका

नेपाली English नोट
बाबु/आमाको बाबु Grandfather/Grandmother Paternal / Maternal
भाइ/दिदी/बहिनी Sibling Same generation
बाबुको भाइ Uncle (Paternal) काका
आमाको भाइ Uncle (Maternal) मामा
काकाको छोरा Cousin भतिज/भतिजी
Trick: Family tree diagram बनाउनुस् — एउटा गलत assumption ले पूरा chain बिग्रन्छ।

6. Direction Sense (दिशा तर्क)

घडी दिशा (Compass)

N
↑
W ← + → E
↓
S

Right turn = Clockwise
Left turn = Counter-clockwise

Pythagoras प्रयोग

यदि दुई perpendicular moves छन्:
Distance = √(a²+b²)
Example: 3 km E + 4 km N = 5 km

7. Syllogism (निगमन तर्क)

Venn Diagram विधि

Statement अर्थ
All A are B A ⊂ B (A circle B भित्र)
No A is B A ∩ B = ∅ (छुट्टाछुट्टै)
Some A are B A ∩ B ≠ ∅ (overlap)
Some A are not B A को केही B बाहिर
याद राख्नुस्: “Some A are B” बाट “Some B are A” निकाल्न सकिन्छ। तर “All A are B” बाट “All B are A” सधैं सत्य हुँदैन।
Quick Recall — शाब्दिक तर्क:
• Analogy: A:B = C:? → सम्बन्ध define गर्नुस्
• Odd One Out: ३ को साझा गुण = बाँकी Odd
• Series: Difference pattern हेर्नुस् (1st, 2nd order)
• Coding: Position shift / Reverse / Number — pattern identify गर्नुस्
• Blood Relation: Tree बनाउनुस्, gender mark गर्नुस्
• Direction: N/S/E/W + Pythagoras
• Syllogism: Venn diagram खिच्नुस्
Practice MCQs:
Q1. Doctor : Hospital :: Teacher : ?
(A) Book   (B) School   (C) Student   (D) Pen
→ (B) School — कार्यस्थलको Analogy

Q2. 2, 6, 12, 20, 30, ?
(A) 40   (B) 42   (C) 44   (D) 36
→ (B) 42 — Differences: 4,6,8,10,12 → +2 प्रत्येक पटक

Q3. यदि ROSE लाई TQUG लेखिन्छ भने BALI लाई के लेखिन्छ?
(A) DCNK   (B) DCMK   (C) DCNJ   (D) ECNK
→ (A) DCNK — प्रत्येक अक्षर +2