अन्तर्राष्ट्रिय मामिला — नेपालको वैदेशिक सम्बन्ध र संयुक्त राष्ट्रसंघ
AAT Part A — Unit 1.7 6 प्रश्न
नेपालको वैदेशिक नीतिका सिद्धान्त
नेपालको वैदेशिक नीति: असंलग्नता, पञ्चशील सिद्धान्त, संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्रप्रति प्रतिबद्धता, सबैसँग मैत्री, कसैसँग शत्रुता नगर्ने।
नेपालको प्रमुख द्विपक्षीय सम्बन्ध
| देश | प्रमुख सम्बन्ध / सन्धि | विशेष तथ्य |
|---|---|---|
| भारत | शान्ति र मैत्री सन्धि १९५० | खुला सिमाना नीति | BIPPA | व्यापार सन्धि | सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार (७०%+); पेट्रोलियम पाइपलाइन |
| चीन | BRI ढाँचामा सहभागिता | केरुङ-रसुवागढी सडक | TBD रेलमार्ग | नेपालको दोस्रो ठूलो व्यापारिक साझेदार; तिब्बतसँग सिमाना |
| अमेरिका | MCC $500M (ट्रान्समिसन लाइन + सडक) | USAID | नेपालको प्रमुख विकास सहायताकर्ता |
| जापान | JICA परियोजना | ODA; प्रमुख द्विपक्षीय दाता | सडक, खानेपानी, शिक्षामा योगदान |
| जर्मनी | KFW/GIZ; वातावरण, स्वास्थ्य | — |
| रुस | सोभियत युगदेखि; हातहतियार | — |
| स्वीजरल्याण्ड | SDC (Swiss Development Cooperation) | — |
| UK | DFID/FCDO; गोर्खा सैनिक परम्परा | बेलायतमा गोर्खा रेजिमेन्ट |
सार्क (SAARC)
| विषय | तथ्य |
|---|---|
| स्थापना | डिसेम्बर ८, १९८५; ढाका; ७ संस्थापक सदस्य |
| सदस्यता | ८ देश (अफगानिस्तान २००७ मा थपियो) |
| सचिवालय | काठमाडौँ, नेपाल |
| पर्यवेक्षक | अमेरिका, चीन, EU, जापान, कोरिया, अस्ट्रेलिया, म्यानमार, इरान |
| SAFTA | दक्षिण एशियाली मुक्त व्यापार क्षेत्र, २००४ |
सार्क क्षेत्रीय केन्द्र — देश र विषय
| देश | क्षेत्रीय केन्द्र | संक्षेप |
|---|---|---|
| नेपाल | कृषि केन्द्र | SAC — Agricultural Centre |
| बंगलादेश | वन केन्द्र | SFC — Forestry Centre |
| भुटान | — | — |
| पाकिस्तान | ऊर्जा केन्द्र | SEC — Energy Centre |
| भारत | क्षयरोग केन्द्र | STC — Tuberculosis Centre |
| श्रीलंका | सांस्कृतिक केन्द्र | SCC |
| मालदिभ्स | तटीय क्षेत्र व्यवस्थापन | SRCCC |
संयुक्त राष्ट्रसंघ (UN) — मुख्य तथ्य
| अंग / निकाय | विवरण |
|---|---|
| महासभा (General Assembly) | सबै सदस्य (१९३); प्रत्येकलाई समान एक मत; महाधिवेशन सेप्टेम्बरमा |
| सुरक्षा परिषद | १५ सदस्य: ५ स्थायी (P5: USA, UK, France, Russia, China) + १० अस्थायी; VETO अधिकार |
| ECOSOC | आर्थिक र सामाजिक परिषद; ५४ सदस्य |
| ICJ | अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालय; हेग (Netherlands); १५ न्यायाधीश |
| सचिवालय | UN सचिवालय; महासचिव |
| Trusteeship Council | उपनिवेश मुक्तिका लागि; अहिले निष्क्रिय |
नेपाल र UN
| विषय | तथ्य |
|---|---|
| UN सदस्यता | १९५५; सदस्य संख्या: १९३ |
| Shanti Sena | UN शान्ति सेनामा नेपाल शीर्ष योगदानकर्ता देशमध्ये एक |
| UN निकाय सचिवालय | SAARC सचिवालय काठमाडौँमा |
| बहुपक्षीय सन्धि | CRC (१९९०), CEDAW (१९९१), CAT (१९९१), Slavery Convention (पहिले) — र्याटिफिकेसन क्रम |
⚡ Quick Recall — अन्तर्राष्ट्रिय
- SAARC स्थापना: डिसेम्बर ८, १९८५; सचिवालय: काठमाडौँ
- SAARC सदस्य: ८ देश | अफगानिस्तान २००७ मा थपियो
- नेपालमा SAARC केन्द्र: कृषि (SAC)
- बंगलादेश: SFC (Forestry) | पाकिस्तान: SEC (Energy) | भारत: STC (TB)
- UN P5 VETO: USA, UK, France, Russia, China
- ICJ मुख्यालय: हेग, Netherlands
- Nepal UN सदस्यता: १९५५
- दासत्व → CEDAW → CAT → CRC (र्याटिफिकेसन क्रम)
🎯 नमुना MCQ
Q1 (Matching). सार्क राष्ट्रमा रहेका क्षेत्रीय केन्द्रहरू मिलाउनुहोस्:
नेपाल-i, बंगलादेश-ii, पाकिस्तान-iii, भारत-iv
i) SAC ii) SFC iii) SEC iv) STC
A) नेपाल-i, बंगलादेश-ii, पाकिस्तान-iii, भारत-iv ✓
Q1 (Matching). सार्क राष्ट्रमा रहेका क्षेत्रीय केन्द्रहरू मिलाउनुहोस्:
नेपाल-i, बंगलादेश-ii, पाकिस्तान-iii, भारत-iv
i) SAC ii) SFC iii) SEC iv) STC
A) नेपाल-i, बंगलादेश-ii, पाकिस्तान-iii, भारत-iv ✓
Q2. नेपालमा सोधिने महासन्धिहरूमा नेपाल पक्ष भएको मिलावट क्रम (सानोदेखि):
१. CRC (बाल अधिकार) २. CEDAW ३. CAT (यातना) ४. दासत्व महासन्धि
A) ४–३–२–१ ✓ B) ४–२–३–१ C) २–३–४–१ D) १–२–३–४
Q3. SAARC सचिवालय कहाँ छ?
A) नयाँ दिल्ली B) काठमाडौँ ✓ C) ढाका D) कोलम्बो