शाब्दिक तर्क (Verbal Reasoning)
शाब्दिक तर्क भनेको शब्द, अक्षर र अवधारणाहरूको बीचमा तार्किक सम्बन्ध खोज्ने क्षमता हो। शाखा अधिकृत परीक्षामा यस खण्डबाट विभिन्न प्रकारका प्रश्नहरू सोधिन्छन्।
1. Analogy (सादृश्य)
दुई शब्दको बीचको सम्बन्ध बुझेर तेस्रो शब्दसँग मिल्ने चौथो शब्द खोज्नुपर्छ।
सम्बन्धका प्रकारहरू
| सम्बन्ध | उदाहरण | ढाँचा |
|---|---|---|
| वस्तु — प्रयोग | Pen : Write :: Knife : ? | → Cut |
| जीव — बासस्थान | Fish : Water :: Bird : ? | → Sky/Air |
| वस्तु — सामग्री | Bread : Wheat :: Paper : ? | → Wood |
| कार्य — उपकरण | Doctor : Stethoscope :: Carpenter : ? | → Saw |
| Part — Whole | Finger : Hand :: Leaf : ? | → Tree |
| कारण — प्रभाव | Fire : Ash :: Flood : ? | → Destruction |
| विपरीतार्थी | Day : Night :: Hot : ? | → Cold |
| अक्षर क्रम | AB : YZ :: CD : ? | → WX |
2. Classification / Odd One Out (वर्गीकरण)
चार वा पाँच विकल्पमध्ये एउटा अलग श्रेणीको छ — त्यसलाई पहिचान गर्नुस्।
रणनीति
- सबैको साझा गुण खोज्नुस् — जुनले नमिल्छ त्यो Odd
- एउटै श्रेणीमा ३ वटा पर्छन् भने बाँकी Odd
- अक्षरमा: व्यञ्जन/स्वर, Prime/Composite, Even/Odd
उदाहरणहरू
| प्रश्न | Odd | कारण |
|---|---|---|
| Rose, Lily, Lotus, Mango | Mango | फूल होइन, फल हो |
| 2, 3, 5, 9, 11 | 9 | 9=3×3, composite; बाँकी prime |
| January, March, June, August | June | 31 दिन छैन |
| ABCD, EFGH, IJKL, MNOP, QRST | सबै ठिक | क्रमिक 4-4 अक्षर |
3. Letter/Number Series (श्रृंखला)
अक्षर श्रृंखला
A, C, E, G, ? → I (skip 1)
Z, X, V, T, ? → R (back 2)
A, B, D, G, K, ? → P (+1,+2,+3,+4,+5)
संख्या श्रृंखला
2, 4, 8, 16, ? → 32 (×2)
1, 4, 9, 16, ? → 25 (n²)
3, 6, 11, 18, ? → 27 (+3,+5,+7,+9)
मिश्रित श्रृंखला
A1, B4, C9, D16, ? → E25
AB, DE, GH, ? → JK (skip 1 letter between groups)
4. Coding-Decoding (कूट भाषा)
सामान्य ढाँचाहरू
| ढाँचा | नियम | उदाहरण |
|---|---|---|
| Position shift | प्रत्येक अक्षर +1 गर्नु | CAT → DBU |
| Reverse alphabet | A=Z, B=Y, C=X… | CAT → XZG |
| Number code | A=1, B=2… | CAT → 3,1,20 |
| Mirror code | Reverse the word | CAT → TAC |
| Symbol code | अक्षरलाई symbol मा | दिइएको नियमअनुसार |
5. Blood Relations (रक्त सम्बन्ध)
सम्बन्ध तालिका
| नेपाली | English | नोट |
|---|---|---|
| बाबु/आमाको बाबु | Grandfather/Grandmother | Paternal / Maternal |
| भाइ/दिदी/बहिनी | Sibling | Same generation |
| बाबुको भाइ | Uncle (Paternal) | काका |
| आमाको भाइ | Uncle (Maternal) | मामा |
| काकाको छोरा | Cousin | भतिज/भतिजी |
6. Direction Sense (दिशा तर्क)
घडी दिशा (Compass)
N
↑
W ← + → E
↓
S
Right turn = Clockwise
Left turn = Counter-clockwise
Pythagoras प्रयोग
यदि दुई perpendicular moves छन्:
Distance = √(a²+b²)
Example: 3 km E + 4 km N = 5 km
7. Syllogism (निगमन तर्क)
Venn Diagram विधि
| Statement | अर्थ |
|---|---|
| All A are B | A ⊂ B (A circle B भित्र) |
| No A is B | A ∩ B = ∅ (छुट्टाछुट्टै) |
| Some A are B | A ∩ B ≠ ∅ (overlap) |
| Some A are not B | A को केही B बाहिर |
• Analogy: A:B = C:? → सम्बन्ध define गर्नुस्
• Odd One Out: ३ को साझा गुण = बाँकी Odd
• Series: Difference pattern हेर्नुस् (1st, 2nd order)
• Coding: Position shift / Reverse / Number — pattern identify गर्नुस्
• Blood Relation: Tree बनाउनुस्, gender mark गर्नुस्
• Direction: N/S/E/W + Pythagoras
• Syllogism: Venn diagram खिच्नुस्
Q1. Doctor : Hospital :: Teacher : ?
(A) Book (B) School (C) Student (D) Pen
→ (B) School — कार्यस्थलको Analogy
Q2. 2, 6, 12, 20, 30, ?
(A) 40 (B) 42 (C) 44 (D) 36
→ (B) 42 — Differences: 4,6,8,10,12 → +2 प्रत्येक पटक
Q3. यदि ROSE लाई TQUG लेखिन्छ भने BALI लाई के लेखिन्छ?
(A) DCNK (B) DCMK (C) DCNJ (D) ECNK
→ (A) DCNK — प्रत्येक अक्षर +2