सार्वजनिक प्रशासन भन्नाले सरकारी नीति कार्यान्वयन गर्न सरकारी संयन्त्रद्वारा गरिने व्यवस्थापन हो। यसको मुख्य उद्देश्य जनसेवा र सुशासन सुनिश्चित गर्नु हो।
प्रमुख परिभाषाहरू
| विद्वान | परिभाषा |
|---|---|
| Woodrow Wilson | कानून र सरकारी नीतिको विस्तृत र व्यवस्थित कार्यान्वयन |
| L.D. White | सरकारको उद्देश्य पूरा गर्न मानव एवं भौतिक साधनको व्यवस्थापन |
| M.E. Dimock | सरकार के र कसरी गर्दछ सोको अध्ययन |
| F.A. Nigro | संयुक्त प्रयास, सरकारी क्षेत्रमा, सार्वजनिक नीति निर्माण र कार्यान्वयन |
सार्वजनिक प्रशासनका सिद्धान्तहरू
१. POSDCoRB सिद्धान्त
Luther Gulick प्रतिपादित:
- P — Planning
- O — Organizing
- S — Staffing
- D — Directing
- Co — Coordinating
- R — Reporting
- B — Budgeting
२. वेबरको नोकरशाही सिद्धान्त
Max Weber — आदर्श नोकरशाहीका विशेषता:
- श्रम विभाजन
- स्पष्ट श्रेणीक्रम
- नियम र कानूनमा आधारित
- अव्यक्तिगत सम्बन्ध
- योग्यतामा आधारित भर्ना
३. वैज्ञानिक व्यवस्थापन
F.W. Taylor प्रतिपादित:
- समय र गति अध्ययन
- कार्य मानकीकरण
- कर्मचारी चयन
- प्रोत्साहन तलब
सार्वजनिक र निजी प्रशासन — तुलना
| आधार | सार्वजनिक प्रशासन | निजी प्रशासन |
|---|---|---|
| उद्देश्य | जनसेवा | नाफा कमाउने |
| जवाफदेहिता | जनता र संसदप्रति | शेयरधनी/मालिकप्रति |
| कानूनी बाध्यता | कठोर | लचिलो |
| स्रोत | कर | पुँजी/लगानी |
| एकाधिकार | प्रायः एकाधिकार | प्रतिस्पर्धात्मक |
Quick Recall
POSDCoRB = Planning Organizing Staffing Directing Coordinating Reporting Budgeting | Weber = नोकरशाही | Taylor = वैज्ञानिक व्यवस्थापन | Wilson = प्रशासन र राजनीति छुट्टाउने पहिलो विद्वान