PSC खरिदार परीक्षामा गणितको भाग — प्रतिशत, अनुपात, औसत, नाफा-नोक्सान, ब्याज — सबैभन्दा बढी आउने विषयहरू हुन्।
प्रतिशत (Percentage)
प्रतिशत = (भाग ÷ जम्मा) × १००
संख्याको x% = संख्या × x ÷ १००
उदाहरण
- ४०० को २५% = ४०० × २५ ÷ १०० = १००
- यदि ८० कुल ४०० को अंश हो भने % = ८०÷४०० × १०० = २०%
- मूल्य २०% बढे ५०० को नयाँ मूल्य = ५०० × १.२ = ६००
- मूल्य १५% घटे ६०० को नयाँ मूल्य = ६०० × ०.८५ = ५१०
अनुपात र समानुपात
a : b = c : d भए a×d = b×c (क्रस गुणन)
| प्रकार | सूत्र |
|---|---|
| सरल अनुपात | a : b |
| व्युत्क्रम अनुपात | a∝1/b → a₁b₁ = a₂b₂ |
| समानुपात | a/b = c/d → ad = bc |
औसत (Average/Mean)
औसत = जम्मा मान ÷ संख्या
उदाहरण
- ५, ८, १२, १५, २० को औसत = (५+८+१२+१५+२०)÷५ = ६०÷५ = १२
- ४ संख्याको औसत १५ भए जम्मा = ४×१५ = ६०
नाफा र नोक्सान
नाफा % = (नाफा ÷ लागत मूल्य) × १००
बिक्री मूल्य = लागत × (१ + नाफा%/१००)
छूट % = (छूट ÷ अंकित मूल्य) × १००
उदाहरण
- रु. ८०० मा किनी रु. १००० मा बेचे → नाफा% = (२०० ÷ ८००) × १०० = २५%
- रु. १२०० मा किनी रु. १०२० मा बेचे → नोक्सान% = (१८० ÷ १२००) × १०० = १५%
Quick Recall
प्रतिशत = (भाग ÷ जम्मा) × १०० | औसत = जम्मा ÷ संख्या | नाफा% = (नाफा ÷ लागत) × १०० | समानुपात: ad = bc