राज्यका निर्देशक सिद्धान्त, नीति र दायित्व
निर्देशक सिद्धान्त (धारा ५१)
राज्यका निर्देशक सिद्धान्त भनेका सरकारका लागि नीति निर्माण र कार्यान्वयनमा पथप्रदर्शन गर्ने मार्गदर्शक सिद्धान्त हुन्। यी अदालतमा लागू गर्न नसकिने तर सरकार पालना गर्न बाध्य छ।
| क्षेत्र | प्रमुख नीति |
|---|---|
| आर्थिक | स्वतन्त्र र समृद्ध अर्थतन्त्र; गरिबी निवारण; रोजगार |
| सामाजिक | समानता, सामाजिक न्याय; महिला, दलित, जनजाति उत्थान |
| शिक्षा र स्वास्थ्य | सबैलाई गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्य |
| वातावरण | दिगो विकास; प्राकृतिक स्रोत संरक्षण |
| अन्तर्राष्ट्रिय | शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व; पञ्चशील सिद्धान्त |
राज्यका दायित्व (धारा ५६–६३)
- सार्वभौमसत्ता र अखण्डता संरक्षण
- संविधानको अधीनमा रही कानूनी शासन
- नागरिक अधिकार सुनिश्चित
- समावेशी र सहभागितामूलक सुशासन
नागरिकताको व्यवस्था
| प्रकार | आधार |
|---|---|
| वंशजको आधारमा | बाबु वा आमा नेपाली नागरिक भए |
| जन्मको आधारमा | नेपालमै जन्मेको र बाबु-आमा थाहा नभएको |
| अङ्गीकृत | विदेशीले नेपाली नागरिकता लिने |
| सम्मानार्थ | विशेष योगदानमा दिइने |
पञ्चशील सिद्धान्त
१परस्पर सार्वभौमसत्ता र अखण्डताको सम्मान
२अनाक्रमण
३अन्तर्राष्ट्रिय मामलामा हस्तक्षेप नगर्ने
४समानता र पारस्परिक लाभ
५शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व
Quick Recall
- निर्देशक सिद्धान्त = अदालतमा लागू हुँदैन; धारा ५१
- नागरिकताका प्रकार = वंशज, जन्म, अङ्गीकृत, सम्मानार्थ
- पञ्चशील = ५ सिद्धान्त (सहअस्तित्व, अनाक्रमण आदि)