राज्यका निर्देशक सिद्धान्त, नीति र दायित्व

निर्देशक सिद्धान्त (धारा ५१)

राज्यका निर्देशक सिद्धान्त भनेका सरकारका लागि नीति निर्माण र कार्यान्वयनमा पथप्रदर्शन गर्ने मार्गदर्शक सिद्धान्त हुन्। यी अदालतमा लागू गर्न नसकिने तर सरकार पालना गर्न बाध्य छ।

क्षेत्र प्रमुख नीति
आर्थिक स्वतन्त्र र समृद्ध अर्थतन्त्र; गरिबी निवारण; रोजगार
सामाजिक समानता, सामाजिक न्याय; महिला, दलित, जनजाति उत्थान
शिक्षा र स्वास्थ्य सबैलाई गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्य
वातावरण दिगो विकास; प्राकृतिक स्रोत संरक्षण
अन्तर्राष्ट्रिय शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व; पञ्चशील सिद्धान्त

राज्यका दायित्व (धारा ५६–६३)

  • सार्वभौमसत्ता र अखण्डता संरक्षण
  • संविधानको अधीनमा रही कानूनी शासन
  • नागरिक अधिकार सुनिश्चित
  • समावेशी र सहभागितामूलक सुशासन

नागरिकताको व्यवस्था

प्रकार आधार
वंशजको आधारमा बाबु वा आमा नेपाली नागरिक भए
जन्मको आधारमा नेपालमै जन्मेको र बाबु-आमा थाहा नभएको
अङ्गीकृत विदेशीले नेपाली नागरिकता लिने
सम्मानार्थ विशेष योगदानमा दिइने

पञ्चशील सिद्धान्त

परस्पर सार्वभौमसत्ता र अखण्डताको सम्मान
अनाक्रमण
अन्तर्राष्ट्रिय मामलामा हस्तक्षेप नगर्ने
समानता र पारस्परिक लाभ
शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व
Quick Recall
  • निर्देशक सिद्धान्त = अदालतमा लागू हुँदैन; धारा ५१
  • नागरिकताका प्रकार = वंशज, जन्म, अङ्गीकृत, सम्मानार्थ
  • पञ्चशील = ५ सिद्धान्त (सहअस्तित्व, अनाक्रमण आदि)