सार्वजनिक प्रशासन भन्नाले सरकारी नीति कार्यान्वयन गर्न सरकारी संयन्त्रद्वारा गरिने व्यवस्थापन हो। यसको मुख्य उद्देश्य जनसेवा र सुशासन सुनिश्चित गर्नु हो।

प्रमुख परिभाषाहरू

विद्वान परिभाषा
Woodrow Wilson कानून र सरकारी नीतिको विस्तृत र व्यवस्थित कार्यान्वयन
L.D. White सरकारको उद्देश्य पूरा गर्न मानव एवं भौतिक साधनको व्यवस्थापन
M.E. Dimock सरकार के र कसरी गर्दछ सोको अध्ययन
F.A. Nigro संयुक्त प्रयास, सरकारी क्षेत्रमा, सार्वजनिक नीति निर्माण र कार्यान्वयन

सार्वजनिक प्रशासनका सिद्धान्तहरू

१. POSDCoRB सिद्धान्त

Luther Gulick प्रतिपादित:

  • P — Planning
  • O — Organizing
  • S — Staffing
  • D — Directing
  • Co — Coordinating
  • R — Reporting
  • B — Budgeting

२. वेबरको नोकरशाही सिद्धान्त

Max Weber — आदर्श नोकरशाहीका विशेषता:

  • श्रम विभाजन
  • स्पष्ट श्रेणीक्रम
  • नियम र कानूनमा आधारित
  • अव्यक्तिगत सम्बन्ध
  • योग्यतामा आधारित भर्ना

३. वैज्ञानिक व्यवस्थापन

F.W. Taylor प्रतिपादित:

  • समय र गति अध्ययन
  • कार्य मानकीकरण
  • कर्मचारी चयन
  • प्रोत्साहन तलब

सार्वजनिक र निजी प्रशासन — तुलना

आधार सार्वजनिक प्रशासन निजी प्रशासन
उद्देश्य जनसेवा नाफा कमाउने
जवाफदेहिता जनता र संसदप्रति शेयरधनी/मालिकप्रति
कानूनी बाध्यता कठोर लचिलो
स्रोत कर पुँजी/लगानी
एकाधिकार प्रायः एकाधिकार प्रतिस्पर्धात्मक

Quick Recall

POSDCoRB = Planning Organizing Staffing Directing Coordinating Reporting Budgeting | Weber = नोकरशाही | Taylor = वैज्ञानिक व्यवस्थापन | Wilson = प्रशासन र राजनीति छुट्टाउने पहिलो विद्वान