सार्वजनिक वित्त भन्नाले सरकारको आय, व्यय र ऋण व्यवस्थापनलाई बुझाउँछ। नेपालमा आर्थिक वर्ष श्रावण १ देखि आषाढ मसान्त सम्म चल्दछ।
बजेटको परिभाषा र प्रकार
| प्रकार |
विशेषता |
| चालू बजेट |
सरकारी कार्यालयको दैनिक सञ्चालन खर्च (तलब, भत्ता, मर्मत) |
| पुँजीगत बजेट |
दीर्घकालीन पूर्वाधार निर्माण (सडक, भवन, उपकरण) |
| वित्त व्यवस्थापन बजेट |
ऋण भुक्तानी र वित्तीय दायित्व |
बजेट प्रस्तुति प्रक्रिया (नेपाल)
संवैधानिक व्यवस्था
- बजेट जेठ १५ गते (संविधान धारा ११९) संसदमा पेश
- अर्थमन्त्रीले प्रतिनिधि सभामा बजेट वक्तव्य पढ्ने
- संसदले पारित नगरे अघिल्लो वर्षको बजेटको १/१२ भाग मासिक खर्च गर्न पाइने
- विनियोजन विधेयकद्वारा संसदको स्वीकृति
बजेट प्रणालीका प्रकार
| प्रणाली |
विशेषता |
नेपालमा प्रयोग |
| लाइन आइटम बजेट |
खर्च शीर्षकमा विभाजन |
परम्परागत |
| कार्यक्रम बजेट |
कार्यक्रम र परिणाममा केन्द्रित |
प्रचलित |
| शून्याधार बजेट (ZBB) |
प्रत्येक वर्ष शून्यबाट सुरु |
आंशिक |
| मध्यकालीन खर्च ढाँचा (MTEF) |
३ वर्षे योजना |
प्रचलित |
| परिणाममा आधारित बजेट |
नतिजामा केन्द्रित |
सुरुवाती |
नेपालको बजेट आकार (२०८१/०८२)
| शीर्षक |
रकम |
| जम्मा बजेट |
रु. १८ खर्ब ६० अर्ब (अनुमानित) |
| चालू खर्च |
करिब ५५% |
| पुँजीगत खर्च |
करिब २५% |
| वित्त व्यवस्थापन |
करिब २०% |
Quick Recall
बजेट पेश मिति = जेठ १५ | धारा = ११९ | संसद अनुमोदन नभए = १/१२ भाग | आर्थिक वर्ष = श्रावण–आषाढ | MTEF = मध्यकालीन खर्च ढाँचा = ३ वर्ष