लोक सेवा आयोग
अप्राविधिक तर्फका न्याय, परराष्ट्र, प्रशासन, लेखापरीक्षण र संसद सेवा
राजपत्र अनंकित प्रथम श्रेणी — नायब सुब्बा वा सो सरह पदको खुला प्रतियोगितात्मक परीक्षा

द्वितीय पत्र (Paper II)
समसामयिक अध्ययन र सार्वजनिक सेवा व्यवस्थापन
१०० अंक
विषयगत (Subjective)
२ घण्टा ३० मिनेट

परीक्षा योजना (Examination Scheme)

खण्ड विषयवस्तु पूर्णांक प्रश्न संरचना
खण्ड A नेपालको भौगोलिक, सामाजिक र आर्थिक अवस्था ३५ ५ प्रश्न × ५ अंक = २५
१ प्रश्न × १० अंक = १०
खण्ड B संवैधानिक व्यवस्था र सरकार ३५ ५ प्रश्न × ५ अंक = २५
१ प्रश्न × १० अंक = १०
खण्ड C सार्वजनिक सेवा संचालन एवं व्यवस्थापन ३० ४ प्रश्न × ५ अंक = २०
१ प्रश्न × १० अंक = १०
जम्मा १०० उत्तीर्णांक: ४०
⚠️ महत्त्वपूर्ण नियमहरू:
• प्रत्येक खण्डका लागि छुट्टाछुट्टै उत्तरपुस्तिकाहरू हुनेछन् — उत्तर सोही खण्डको उत्तरपुस्तिकामा लेख्नुपर्छ
• परीक्षाको मिति भन्दा ३ महिना अगाडिसम्म संशोधन भएका कानून पाठ्यक्रममा परेको सम्झनु पर्दछ
• माध्यम भाषा: नेपाली वा अंग्रेजी वा दुवै हुनेछ
• पाठ्यक्रम स्वीकृत मिति: २०८१/०३/२०

द्वितीय पत्र सम्पूर्ण पाठ्यक्रम

खण्ड A — नेपालको भौगोलिक, सामाजिक र आर्थिक अवस्था (३५ अंक)

एकाइ पाठ्यवस्तु
१.१ भौगोलिक अवस्था/स्वरूप: किसिम र विशेषताहरू
१.२ राजनीतिक भूगोल
१.३ हावापानी र जलसम्पदा: स्थिति र महत्त्व
१.४ वनसम्पदा: अवस्था र महत्त्व तथा वन विनासका कारण र संरक्षणका उपायहरू
१.५ प्रचलित प्रमुख धर्म, जातजाति, भाषाभाषी र संस्कृति
१.६ आर्थिक विकासका पक्षहरू: कृषि, उद्योग, व्यापार, पर्यटन, रोजगार र पूर्वाधार
१.७ आर्थिक विकासका सम्वाहकहरू: सार्वजनिक क्षेत्र, निजी क्षेत्र र सहकारी क्षेत्र
१.८ योजनाबद्ध विकासक्रम र चालु आवधिक योजनाको जानकारी
१.९ जनसंख्या व्यवस्थापन, शहरीकरण र बसाई सराई
१.१० वातावरण व्यवस्थापन, जैविक विविधता, वातावरण प्रदूषण, जलवायु परिवर्तन र दिगो विकास
१.११ ज्वलन्त विषयहरू: गरिबी, बेरोजगारी, जनस्वास्थ्य, खाद्य सुरक्षा, सामाजिक सुरक्षा, ऊर्जा संकट, सूचना प्रविधि र सामाजिक संजाल
१.१२ राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय महत्त्वका समसामयिक गतिविधिहरू

खण्ड B — संवैधानिक व्यवस्था र सरकार (३५ अंक)

एकाइ पाठ्यवस्तु
२.१ नेपालको संविधान:
  २.१.१ नेपालको संविधानका मूलभूत विशेषताहरू
  २.१.२ मौलिक हक र कर्तव्य, राज्यको निर्देशक सिद्धान्त, नीति तथा दायित्व
  २.१.३ राज्यको संरचना र राज्य शक्तिको बाँडफाँड
  २.१.४ कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिका
२.१ नेपालमा संघीयता, केन्द्रीय, प्रादेशिक र स्थानीय सरकार
२.२ नागरिकहरूको दायित्व र कर्तव्य, नागरिक समाज र नागरिक चेतना/शिक्षा
२.३ कानूनको अर्थ र महत्त्व
२.४ कानूनका स्रोतहरू र नजीर
२.५ कानूनी राज्यको अवधारणा र महत्त्व
२.६ समावेशीकरण र समानुपातिक प्रतिनिधित्व
२.७ लोकतन्त्र र मानव अधिकार
२.८ सूचनाको हक र पारदर्शिता
२.९ विद्युतीय सुशासन (E-governance)
२.१० सुशासन, सदाचार प्रवर्धन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र भ्रष्टाचार निवारण सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था

खण्ड C — सार्वजनिक सेवा संचालन एवं व्यवस्थापन (३० अंक)

एकाइ पाठ्यवस्तु
३.१ कार्यालय व्यवस्थापन:
  ३.१.१ कार्यालय र कार्यालय व्यवस्थापनको अवधारणा र महत्त्व
  ३.१.२ अभिलेख व्यवस्थापनको परिचय, उद्देश्य, आवश्यकता र महत्त्व
  ३.१.३ कार्यालयमा संचारको महत्त्व, प्रकार, माध्यम
  ३.१.४ कार्यालयमा व्यवस्थापन सूचना प्रणाली (MIS) को आवश्यकता र महत्त्व
३.२ लेखा प्रणाली र राजस्व प्रशासन:
  ३.२.१ सरकारी लेखा प्रणाली र लेखापरीक्षण सम्बन्धी जानकारी
  ३.२.२ सरकारको आर्थिक कार्य प्रणालीको जानकारी
  ३.२.३ जिन्सी श्रेस्ता प्रणाली, राजस्व श्रेस्ता प्रणाली र धरौटी श्रेस्ता प्रणाली
  ३.२.४ राजस्व प्रशासन (कर, भंसार, अन्त:शुल्क) सम्बन्धी जानकारी
  ३.२.५ सरकारी बजेट सम्बन्धी जानकारी
३.३ निजामती सेवा:
  ३.३.१ नेपालको निजामती सेवाको गठन, पदपूर्ति गर्ने तरिका र प्रक्रियाहरू, सेवा सुविधा, आचरण, सजायँ र वृत्ति विकास सम्बन्धी निजामती सेवा ऐन र नियमावलीमा भएका व्यवस्थाहरू
  ३.३.२ निजामती सेवामा जनशक्ति योजना, विकास र व्यवस्थापन
  ३.३.३ प्रदेश र स्थानीय सेवा
३.४ सार्वजनिक सेवा प्रवाह:
  ३.४.१ अर्थ र महत्त्व
  ३.४.२ सार्वजनिक सेवा प्रवाह गर्ने निकाय, तरिका/माध्यमहरू
  ३.४.३ सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा सेवा प्रदायकको भूमिका र सेवाग्राहीको अधिकार तथा दायित्व