संगठनात्मक द्वन्द्व, टोली कार्य र परिवर्तन व्यवस्थापन

संगठनात्मक व्यवहारका महत्त्वपूर्ण पक्ष
द्वन्द्व Team Change

द्वन्द्वका प्रकार र कारण

प्रकार	कारण	असर
व्यक्तिगत द्वन्द्व	व्यक्तित्व भिन्नता, प्रतिस्पर्धा	कम उत्पादकता
विभागीय द्वन्द्व	स्रोत, अधिकारको प्रतिस्पर्धा	समन्वय विफलता
संरचनात्मक द्वन्द्व	अस्पष्ट भूमिका, दोहोरो आदेश	भ्रम र असन्तुष्टि
मूल्य द्वन्द्व	फरक विश्वास, संस्कृति	दीर्घकालीन समस्या

Thomas-Kilmann द्वन्द्व व्यवस्थापन मोडेल

रणनीति	आफ्नो चाहना	अर्काको चाहना	उपयुक्त
सहयोग (Collaborating)	उच्च	उच्च	दीर्घकालीन सम्बन्ध
सम्झौता (Compromising)	मध्यम	मध्यम	समान शक्ति
समायोजन (Accommodating)	कम	उच्च	सम्बन्ध बचाउन
प्रतिस्पर्धा (Competing)	उच्च	कम	आपत्कालीन
परिहार (Avoiding)	कम	कम	सानो विषय

Tuckman को टोली विकास

५ चरण

① Forming: परिचय, अस्पष्ट भूमिका
② Storming: विवाद, शक्ति प्रतिस्पर्धा
③ Norming: मानदण्ड स्थापना, सहयोग बढ्छ
④ Performing: उच्च प्रदर्शन, स्वायत्त
⑤ Adjourning: काम सकिएपछि विघटन

परिवर्तन व्यवस्थापन — Kotter को ८ चरण

सरकारी संस्थामा परिवर्तन

① आत्यावश्यकता सिर्जना गर्ने
② नेतृत्व गठबन्धन बनाउने
③ दृष्टिकोण तय गर्ने
④ दृष्टिकोण सञ्चार गर्ने
⑤ बाधा हटाउने
⑥ छोटा विजय हासिल गर्ने
⑦ गति कायम राख्ने
⑧ परिवर्तनलाई संस्कृतिमा परिणत गर्ने

Quick Recall:
• EQ: Emotional Quotient — सार्वजनिक सेवामा महत्त्वपूर्ण
• Silo Mentality: विभागीय अलगाव — सरकारको सामान्य समस्या
• Mediation: तटस्थ तेस्रो पक्षद्वारा सम्झौता
• Arbitration: निष्पक्ष व्यक्तिको बाध्यकारी निर्णय
• Kurt Lewin: Unfreeze → Change → Refreeze — परिवर्तन सिद्धान्त

सम्भावित प्रश्नहरू:
१. सार्वजनिक संस्थामा द्वन्द्व व्यवस्थापनका उपाय उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. सरकारी संस्थामा परिवर्तन व्यवस्थापन कसरी गर्न सकिन्छ? Kotter को मोडेलको आधारमा विश्लेषण गर्नुस्। (१० अंक)