अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार संयन्त्र
CRC CEDAW UPR

बाल अधिकार सम्मेलन (CRC)

पक्ष विवरण
अवलम्बन UN, १९८९ | नेपाल: १९९०
बालकको परिभाषा १८ वर्षमुनि
चार मूल सिद्धान्त जीवन, अभेदभाव, बाल हित, सहभागिता
नेपाली कानून बालबालिका ऐन, २०७५
समस्या बाल श्रम, बालविवाह, बाल तस्करी

CEDAW — महिला भेदभाव उन्मूलन

पक्ष विवरण
अवलम्बन UN, १९७९ | नेपाल: १९९१
मुख्य दायित्व सबै क्षेत्रमा महिला विरुद्ध भेदभाव उन्मूलन
नेपाली सुधार नागरिकता, सम्पत्ति हक, ३३% आरक्षण
बाँकी चुनौती बालविवाह, घरेलु हिंसा, समान ज्याला

Universal Periodic Review (UPR)

UPR प्रक्रिया

• UN मानव अधिकार परिषदद्वारा हरेक ४–५ वर्षमा
• नेपालले राष्ट्रिय प्रतिवेदन पेश
• अन्य देशले सिफारिस गर्छन्
• नेपालले स्वीकार/अस्वीकार गर्छ
• अर्को UPR चक्रमा प्रगति समीक्षा

नेपालको मानव अधिकार अवस्था

क्षेत्र सुधार चुनौती
राजनीतिक हक बहुदलीय चुनाव, प्रेस स्वतन्त्रता कहिलेकाहीं राज्य दबाब
महिला अधिकार ३३% राजनीतिक आरक्षण बालविवाह, हिंसा
दलित अधिकार छुवाछूत कानून (२०६८) व्यवहारमा कार्यान्वयन कम
बाल अधिकार बालबालिका ऐन, २०७५ बाल श्रम, तस्करी
Quick Recall:
• NHRC: राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग — धारा २४८
• OHCHR: UN मानव अधिकार उच्चायुक्त — काठमाडौंमा कार्यालय
• ICC: अन्तर्राष्ट्रिय अपराध अदालत — नेपाल Rome Statute मा
• NHRC वार्षिक प्रतिवेदन: राष्ट्रपतिलाई पेश
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. CEDAW का प्रमुख प्रावधान र नेपालमा यसको कार्यान्वयनको अवस्था उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. UPR प्रक्रियाले नेपालको मानव अधिकार सुधारमा कसरी योगदान पुर्‍याउँछ? (५ अंक)