सामाजिक न्यायका चुनौतीहरू
लैंगिक गरिबी समावेश
लैंगिक गरिबी समावेश
लैंगिक असमानताका सूचकहरू
| सूचक | पुरुष | महिला | अन्तर |
|---|---|---|---|
| साक्षरता दर | ८२.५% | ७१.५% | ११% |
| श्रम सहभागिता | ७५.७% | ५३.०% | — |
| राजनीतिक प्रतिनिधित्व (प्र.स.) | — | ~३३% | — |
| जमिन स्वामित्व | — | ~२०% | — |
गरिबीको अवस्था
| सूचक | तथ्याङ्क |
|---|---|
| राष्ट्रिय गरिबी रेखा मुनि | ~२०.३% (CBS २०२३) |
| $२.१५/दिन मुनि (विश्व बैंक) | ~५% |
| बहुआयामिक गरिबी (MPI) | ~१७.४% |
| खाद्य असुरक्षा | कर्णाली, सुदूरपश्चिममा उच्च |
प्रमुख सामाजिक समस्याहरू
बालविवाह
• नेपालमा १८ वर्ष मुनि विवाह दर: ~४०% (UNICEF, विशेषगरी मधेश)
• बाल विवाह (प्रतिबन्ध र नियमन) ऐन, २०२० — न्यूनतम उमेर: २० वर्ष
• दक्षिण एसियाकै उच्च दरमा नेपाल
छुवाछूत र जातीय भेदभाव
• जातीय भेदभाव तथा छुवाछूत (कसुर र सजाय) ऐन, २०६८
• दलितसँग भेदभाव: ग्रामीण क्षेत्रमा अझ बढी
• कसुर ठहरिए: ३ महिना कैद + जरिवाना
महिला हिंसा
• घरेलु हिंसा (कसुर र सजाय) ऐन, २०६६
• बोक्सी आरोप: ग्रामीण क्षेत्रमा समस्या
• GBV (Gender-Based Violence) रोकथाम: सरकारी कार्यक्रम
वैदेशिक रोजगार र मानव तस्करी
• वैदेशिक रोजगार ऐन, २०६४
• मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार नियन्त्रण ऐन, २०६४
• खाडी देशमा प्रमुख गन्तव्य: कतार, साउदी, UAE, मलेसिया
Quick Recall:
• GII (लैंगिक असमानता सूचकाङ्क): नेपाल ०.४५२ — विश्वमा मध्य स्थान
• महिला सांसद: प्रतिनिधि सभामा ९० (३३.०%)
• GESI: Gender Equality and Social Inclusion — सरकारी नीतिको मूल मुद्दा
• NCRC (बाल अधिकार समिति): CRC कार्यान्वयन
• सामाजिक विकास मन्त्रालय: प्रदेश तहमा
• GII (लैंगिक असमानता सूचकाङ्क): नेपाल ०.४५२ — विश्वमा मध्य स्थान
• महिला सांसद: प्रतिनिधि सभामा ९० (३३.०%)
• GESI: Gender Equality and Social Inclusion — सरकारी नीतिको मूल मुद्दा
• NCRC (बाल अधिकार समिति): CRC कार्यान्वयन
• सामाजिक विकास मन्त्रालय: प्रदेश तहमा
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. नेपालमा लैंगिक असमानता घटाउन के-कस्ता नीतिगत उपायहरू अपनाउन सकिन्छ? (१० अंक)
२. सामाजिक समावेशीकरणका लागि राज्यले अपनाउनुपर्ने दृष्टिकोण के हो? (५ अंक)
१. नेपालमा लैंगिक असमानता घटाउन के-कस्ता नीतिगत उपायहरू अपनाउन सकिन्छ? (१० अंक)
२. सामाजिक समावेशीकरणका लागि राज्यले अपनाउनुपर्ने दृष्टिकोण के हो? (५ अंक)