एकाइ ३.२ — निजामती सेवा र कर्मचारी प्रशासन
खण्ड C Civil Service

निजामती सेवाको पदसोपान राजपत्रांकित प्रथम श्रेणी राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणी राजपत्रांकित तृतीय श्रेणी राजपत्र अनंकित (नायब सुब्बा → खरिदार) लोक सेवा आयोग भर्ना + छनोट धारा २४२
नेपाल निजामती सेवाको पदसोपान — नायब सुब्बा राजपत्र अनंकित प्रथम श्रेणीमा पर्छ

निजामती सेवाको संरचना

सेवा समूह / विशेषता
प्रशासन सेवा सामान्य प्रशासन, राजस्व, लेखा, कानून, सूचना प्रविधि
परराष्ट्र सेवा राजनयिक कार्य
न्याय सेवा कानून र न्याय प्रशासन
लेखापरीक्षण सेवा सरकारी लेखापरीक्षण
संसद सेवा संसद सचिवालय

नायब सुब्बाको पद

विशेषता विवरण
श्रेणी राजपत्र अनंकित प्रथम श्रेणी
प्रकृति खुला तर्फ — प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षाबाट
नियुक्ति लोक सेवा आयोगको सिफारिसमा
सेवा सुविधा तलब, महँगी भत्ता, बिदा, पेन्सन

लोक सेवा आयोग (PSC)

भूमिका

• निजामती सेवामा कर्मचारी भर्ना र छनोट
• बढुवाका लागि परीक्षा संचालन
• विभागीय कारबाहीमा परामर्श
• सेवा शर्त र शर्त संशोधनमा सुझाव
• वार्षिक प्रतिवेदन राष्ट्रपतिमा पेश

कर्मचारी व्यवस्थापनका सिद्धान्त

क्षेत्र व्यवस्था
भर्ना खुला प्रतिस्पर्धा, समावेशी आरक्षण
तालिम NASC (प्रशासनिक तालिम), विषयगत तालिम
बढुवा जेष्ठता + कार्यदक्षता मूल्याङ्कन
अनुशासन विभागीय कारबाही, सरुवा
अवकाश ५८ वर्षमा अनिवार्य
Quick Recall:
• निजामती सेवा ऐन: २०४९ (संशोधन: २०६४, २०७५)
• PSC धारा: २४२
• NASC: राष्ट्रिय प्रशासन तथा व्यवस्थापन प्रशिक्षण केन्द्र
• आरक्षण: महिला ४५%, आदिवासी २७%, मधेसी २२%, दलित ९%, अपाङ्ग ५%
• कर्मचारी समायोजन ऐन: २०७४ (संघीयतामा)
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. निजामती सेवामा समावेशी सिद्धान्त कार्यान्वयनका फाइदा र चुनौती उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. लोक सेवा आयोगको भूमिका र स्वायत्तताको महत्त्व चर्चा गर्नुस्। (५ अंक)