एकाइ ३.७ — नेतृत्व, प्रेरणा र संगठनात्मक व्यवहार
खण्ड C Leadership
खण्ड C Leadership
नेतृत्वका शैली
| शैली | विशेषता | उपयुक्त अवस्था |
|---|---|---|
| अधिनायकवादी | नेताले एकलौटी निर्णय | संकटकालीन |
| जनवादी | सहभागितामूलक निर्णय | सामान्य काम |
| उदारवादी | पूर्ण स्वायत्तता कर्मचारीलाई | दक्ष टोली |
| रूपान्तरणकारी | प्रेरणा र दृष्टिकोण | परिवर्तनको समय |
| सेवामूलक | सेवक-नेतृत्व | सार्वजनिक सेवा |
प्रेरणा सिद्धान्त
Maslow को आवश्यकता सिद्धान्त
• शारीरिक आवश्यकता → सुरक्षा → सामाजिक → सम्मान → आत्मसिद्धि
• निचला आवश्यकता पूरा भएपछि माथिल्लो तहको खोज
Herzberg को दुई-कारक सिद्धान्त
• प्रेरक कारक: उपलब्धि, मान्यता, जिम्मेवारी, वृद्धि
• स्वास्थ्यकर कारक: तलब, कार्य वातावरण, सम्बन्ध
संगठनात्मक संस्कृति
| तत्त्व | विवरण |
|---|---|
| मूल्य र मान्यता | संगठनको साझा विश्वास |
| व्यवहारिक मानदण्ड | अपेक्षित आचरण |
| प्रतीक र कथा | पहिचान निर्माण |
| नेतृत्वको शैली | वातावरण निर्माण |
Quick Recall:
• McGregor को X-Y सिद्धान्त: X = नकारात्मक धारणा, Y = सकारात्मक
• Fiedler को आकस्मिक सिद्धान्त: परिस्थिति अनुसार नेतृत्व
• EQ (भावनात्मक बुद्धि): Goleman — नेतृत्वका लागि महत्त्वपूर्ण
• Team Building: Tuckman — Forming, Storming, Norming, Performing
• McGregor को X-Y सिद्धान्त: X = नकारात्मक धारणा, Y = सकारात्मक
• Fiedler को आकस्मिक सिद्धान्त: परिस्थिति अनुसार नेतृत्व
• EQ (भावनात्मक बुद्धि): Goleman — नेतृत्वका लागि महत्त्वपूर्ण
• Team Building: Tuckman — Forming, Storming, Norming, Performing
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. प्रभावकारी नेतृत्वले सार्वजनिक संस्थाको प्रदर्शनमा कसरी योगदान पुर्याउँछ? (५ अंक)
२. सरकारी कर्मचारीको कार्यप्रेरणा बढाउन के-कस्ता उपाय अपनाउनुपर्छ? (१० अंक)
१. प्रभावकारी नेतृत्वले सार्वजनिक संस्थाको प्रदर्शनमा कसरी योगदान पुर्याउँछ? (५ अंक)
२. सरकारी कर्मचारीको कार्यप्रेरणा बढाउन के-कस्ता उपाय अपनाउनुपर्छ? (१० अंक)