एकाइ २.८ — मानव अधिकार र सामाजिक न्याय
खण्ड B Human Rights
खण्ड B Human Rights
मानव अधिकारको परिचय
| पक्ष | विवरण |
|---|---|
| परिभाषा | मानव भएकै कारण प्राप्त हुने सार्वभौम र अहस्तान्तरणीय अधिकार |
| UDHR | सार्वभौम मानव अधिकार घोषणापत्र — सन् १९४८ |
| विशेषता | सार्वभौम, अविभाज्य, अपरिहार्य, अहस्तान्तरणीय |
| पुस्ता वर्गीकरण | नागरिक-राजनीतिक / आर्थिक-सामाजिक-सांस्कृतिक / सामूहिक |
नेपालमा मानव अधिकार संरचना
संवैधानिक र कानूनी व्यवस्था
• NHRC (राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग): धारा २४८, स्वायत्त
• मानव अधिकार ऐन, २०५३
• यातना निवारण ऐन, २०५३
• बालबालिका ऐन, २०७५
• महिला हिंसा विरुद्ध ऐन
समावेशिता र सामाजिक न्याय
| समूह | संविधानले प्रदत्त विशेष व्यवस्था |
|---|---|
| महिला | ३३% आरक्षण (सरकार, संसद, न्याय) |
| दलित | शिक्षा, रोजगार, सामाजिक सुरक्षामा आरक्षण |
| जनजाति/आदिवासी | FPIC सिद्धान्त, भाषिक अधिकार |
| मधेसी | समावेशी प्रतिनिधित्व |
| अपाङ्ग | विशेष सुविधा, निर्वाचनमा आरक्षण |
Quick Recall:
• NHRC अध्यक्ष: ५ जनाको आयोग
• CRC (बाल अधिकार सम्झौता): नेपाल १९९० मा अनुमोदन
• CEDAW (महिला विरुद्ध भेदभाव): नेपाल अनुमोदन
• CAT (यातना विरुद्ध): अनुमोदन भएको छ
• UPR: UN मा नियमित मानव अधिकार समीक्षा
• NHRC अध्यक्ष: ५ जनाको आयोग
• CRC (बाल अधिकार सम्झौता): नेपाल १९९० मा अनुमोदन
• CEDAW (महिला विरुद्ध भेदभाव): नेपाल अनुमोदन
• CAT (यातना विरुद्ध): अनुमोदन भएको छ
• UPR: UN मा नियमित मानव अधिकार समीक्षा
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. मानव अधिकारको अवधारणा र नेपालमा यसको संरक्षणको अवस्था उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. सामाजिक न्याय र समावेशिता प्राप्तिमा संविधानको भूमिका के छ? (५ अंक)
१. मानव अधिकारको अवधारणा र नेपालमा यसको संरक्षणको अवस्था उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. सामाजिक न्याय र समावेशिता प्राप्तिमा संविधानको भूमिका के छ? (५ अंक)