एकाइ २.१ — नेपालको संविधान: परिचय र विशेषता
खण्ड B संविधान २०७२
खण्ड B संविधान २०७२
संविधानको जारी र संरचना
| विशेषता | विवरण |
|---|---|
| जारी मिति | २०७२ असोज ३ गते (सेप्टेम्बर २०, २०१५) |
| भागहरू | ३५ भाग |
| धाराहरू | ३०८ धारा |
| अनुसूचीहरू | ९ वटा |
| संविधानसभाका सदस्य | ५९८ जना (दोस्रो संविधानसभा) |
| पारित मत | ५०७ पक्ष, २५ विपक्ष |
संविधानको प्रमुख विशेषताहरू
| विशेषता | विवरण |
|---|---|
| शासन प्रणाली | संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र |
| राज्यको स्वरूप | बहुजाति, बहुभाषी, बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक |
| सरकारको रूप | संसदीय सरकार प्रणाली |
| न्यायिक पुनरावलोकन | सर्वोच्च न्यायालयलाई अधिकार |
| स्वतन्त्र न्यायपालिका | कार्यपालिकाबाट पूर्ण स्वायत्त |
| समावेशी सिद्धान्त | महिला, दलित, जनजाति, मधेसी आरक्षण |
मौलिक हक (धारा १२–४७)
प्रमुख मौलिक हकहरू
• स्वतन्त्रताको हक (धारा १७)
• समानताको हक (धारा १८)
• सञ्चार र प्रकाशनको हक (धारा १९)
• सम्पत्तिको हक (धारा २५)
• शिक्षाको हक (धारा ३१)
• स्वास्थ्यको हक (धारा ३५)
• खाद्यसम्बन्धी हक (धारा ३६)
• आवासको हक (धारा ३७)
• महिलाको हक (धारा ३८)
• बालबालिकाको हक (धारा ३९)
Quick Recall:
• संविधानको धारा २: नेपाल एकल, अविभाज्य, सार्वभौमसत्तासम्पन्न राष्ट्र
• धारा ४: नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र
• धारा ७: नेपाली राष्ट्रभाषा
• धारा ९: नागरिकता
• अनुसूची ५: संघको एकल अधिकार सूची
• अनुसूची ६: प्रदेशको एकल अधिकार
• अनुसूची ७: साझा अधिकार
• संविधानको धारा २: नेपाल एकल, अविभाज्य, सार्वभौमसत्तासम्पन्न राष्ट्र
• धारा ४: नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र
• धारा ७: नेपाली राष्ट्रभाषा
• धारा ९: नागरिकता
• अनुसूची ५: संघको एकल अधिकार सूची
• अनुसूची ६: प्रदेशको एकल अधिकार
• अनुसूची ७: साझा अधिकार
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. नेपालको संविधान २०७२ को प्रमुख विशेषताहरू उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. संविधानमा उल्लेखित मौलिक हकको महत्त्व र कार्यान्वयनका चुनौतीहरू चर्चा गर्नुस्। (१० अंक)
१. नेपालको संविधान २०७२ को प्रमुख विशेषताहरू उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. संविधानमा उल्लेखित मौलिक हकको महत्त्व र कार्यान्वयनका चुनौतीहरू चर्चा गर्नुस्। (१० अंक)