नेपालको जलविद्युत र ऊर्जा क्षेत्र
Hydropower ऊर्जा नीति

प्रमुख जलविद्युत परियोजनाहरू

परियोजना क्षमता (MW) अवस्था नदी
बूढीगण्डकी १,२०० निर्माण पूर्व बूढीगण्डकी
अपर अरुण ६०० विकास अरुण
अरुण तेस्रो ९०० निर्माण अरुण
अपर तामाकोशी ४५६ सञ्चालन तामाकोशी
माथिल्लो त्रिशूली २१६ निर्माण त्रिशूली
माथिल्लो कर्णाली ९०० विकास कर्णाली
पञ्चेश्वर ५,०४० DPR चरण महाकाली (नेपाल-भारत)

ऊर्जा व्यापार

पक्ष विवरण
भारतलाई विद्युत बिक्री शुरु भएको — PPA हस्ताक्षर
INPS grid connection भारतीय राष्ट्रिय ग्रिडसँग जोडिएको
वार्षिक विद्युत उत्पादन ~३,०००+ MW (२०२४)
विद्युत पहुँच ~९८% (ग्रिड + alternative)

वैकल्पिक ऊर्जा

प्रकार र अवस्था

• सौर्य ऊर्जा: घरेलु, ग्रामीण विद्युतीकरण; सरकारी अनुदान
• बायोग्यास: ग्रामीण भान्साघरमा प्रयोग
• सूक्ष्म/लघु जलविद्युत: दुर्गम क्षेत्रमा
• AEPC: वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र — नियामक

Quick Recall:
• Nepal Electricity Authority (NEA): स्थापना २०४१ — वितरण, प्रसारण
• विद्युत नियमन आयोग: बिल निर्धारण, इजाजत
• पहिलो जलविद्युत: फर्पिङ ५०० किलोवाट (१९११)
• NEA घाटाको मुख्य कारण: प्राविधिक र व्यावसायिक चुहावट
• चीनसँग BRI अन्तर्गत: रेलमार्ग, विद्युत प्रसारण लाइन
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. नेपालको जलविद्युत सम्भावना र विकासमा देखिएका बाधाहरू के हुन्? (५ अंक)
२. नेपालले ऊर्जा निर्यातबाट अधिकतम लाभ लिन के-कस्ता रणनीति अवलम्बन गर्नुपर्छ? (१० अंक)