निर्वाचन कानून — मतदाता नामावली, आचारसंहिता र विवाद

निर्वाचन कानून र व्यवस्था
निर्वाचन ऐन आचारसंहिता

निर्वाचन सम्बन्धी मुख्य कानून

कानून	वर्ष	विषय
प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन ऐन	२०७४	संघीय चुनाव
प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचन ऐन	२०७४	प्रदेश चुनाव
स्थानीय तह निर्वाचन ऐन	२०७३	पालिका चुनाव
राजनीतिक दल ऐन	२०७३	दल दर्ता, विधान
निर्वाचन आयोग ऐन	२०७३	EC को अधिकार

मतदाता नामावली

प्रक्रिया र आवश्यकता

• उमेर: १८ वर्ष पुरा
• दर्ता स्थान: स्थायी बसोबास क्षेत्र
• नागरिकता प्रमाण: आवश्यक
• वार्षिक परिमार्जन: निर्वाचन आयोगद्वारा
• डिजिटल नामावली: राष्ट्रिय परिचय कार्ड एकीकृत

आचारसंहिता

प्रावधान	उद्देश्य
सरकारी स्रोत दुरुपयोग निषेध	समान प्रतिस्पर्धा
घृणास्पद भाषण निषेध	शान्तिपूर्ण वातावरण
खर्च सीमा	धनी-गरिब प्रतिस्पर्धकमा सन्तुलन
मतदाता घूस निषेध	स्वतन्त्र मतदान
मिडिया सन्तुलन	सबै दललाई समान समय

निर्वाचन विवाद

विवाद समाधान

• निर्वाचन आयोगमा उजुरी — स्थानीय/प्रदेश/संघ
• उच्च अदालत — संसद सदस्यता विवाद
• सर्वोच्च अदालत — अन्तिम अपिल
• मतगणनाको पुनः गणना माग गर्न सकिन्छ

Quick Recall:
• निर्वाचन आयुक्त कार्यकाल: ६ वर्ष (हटाउन महाभियोग)
• PR तर्फ बन्द सूची — दलले उम्मेद्वारको सूची पेश
• FPTP: सबैभन्दा बढी मत ल्याउने विजयी
• राष्ट्रिय सभा: जिल्ला प्रतिनिधि सभाबाट निर्वाचन (STV)

सम्भावित प्रश्नहरू:
१. निर्वाचन आचारसंहिताको उद्देश्य र यसको कार्यान्वयनमा चुनौती के हुन्? (५ अंक)
२. मतदाता शिक्षा र जागरणले लोकतन्त्र सुदृढ गर्न कसरी सहयोग गर्छ? (५ अंक)