नेपालको वित्तीय क्षेत्र
बैंकिङ मौद्रिक नीति
बैंकिङ मौद्रिक नीति
नेपालको बैंकिङ संरचना
| वर्ग | संख्या | न्यूनतम पूँजी | कार्य |
|---|---|---|---|
| वाणिज्य बैंक (क) | २० | रु. ८ अर्ब | पूर्ण बैंकिङ सेवा |
| विकास बैंक (ख) | १७ | रु. २.५ अर्ब | विकास वित्त, SME |
| वित्त कम्पनी (ग) | १७ | रु. ८० करोड | कर्जा, निक्षेप |
| लघुवित्त (घ) | ~६५ | न्यून | सीमान्त वर्गलाई कर्जा |
नेपाल राष्ट्र बैंक (NRB)
केन्द्रीय बैंकका कार्यहरू
• मौद्रिक नीति तर्जुमा र कार्यान्वयन
• बैंक तथा वित्त कम्पनी नियमन/सुपरिवेक्षण
• विदेशी विनिमय व्यवस्थापन
• नोट छाप्ने अधिकार
• बैंकहरूको अन्तिम ऋणदाता (Lender of Last Resort)
• भुक्तानी प्रणाली नियमन
मौद्रिक नीतिका उपकरण
| उपकरण | हालको दर (अनुमानित) | उद्देश्य |
|---|---|---|
| नीतिगत दर (Bank Rate) | ~७% | ऋणको आधार मूल्य |
| CRR (नगद अनुपात) | ~४% | तरलता नियन्त्रण |
| SLR (तरलता अनुपात) | ~१२% | बैंक स्थिरता |
| OMO (खुला बजार) | परिस्थिति अनुसार | तरलता समायोजन |
वित्तीय पहुँच (Financial Inclusion)
| सूचक | अवस्था |
|---|---|
| बैंक खाता पहुँच | ~५०%+ वयस्क जनसंख्या |
| डिजिटल भुक्तानी | कनेक्ट IPS, फोन पे, ई-सेवा |
| लघुवित्त पहुँच | ग्रामीण महिलामा केन्द्रित |
| मोबाइल बैंकिङ | तीव्र वृद्धि |
Quick Recall:
• NRB स्थापना: २०१३ बि.स. (१९५६ AD)
• पहिलो वाणिज्य बैंक: नेपाल बैंक लिमिटेड (२०९४ बि.स. / १९३७)
• राष्ट्रिय बाणिज्य बैंक: सरकारी स्वामित्व
• BAFIA: बैंक तथा वित्तीय संस्था ऐन — नियमनको कानून
• NPL (डुब्बा कर्जा): वित्तीय स्थिरताको प्रमुख जोखिम
• NRB स्थापना: २०१३ बि.स. (१९५६ AD)
• पहिलो वाणिज्य बैंक: नेपाल बैंक लिमिटेड (२०९४ बि.स. / १९३७)
• राष्ट्रिय बाणिज्य बैंक: सरकारी स्वामित्व
• BAFIA: बैंक तथा वित्तीय संस्था ऐन — नियमनको कानून
• NPL (डुब्बा कर्जा): वित्तीय स्थिरताको प्रमुख जोखिम
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. नेपालको मौद्रिक नीतिको उद्देश्य र उपकरणहरू उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. वित्तीय समावेशीकरण (Financial Inclusion) भनेको के हो? नेपालमा यसको अवस्था र चुनौती चर्चा गर्नुस्। (१० अंक)
१. नेपालको मौद्रिक नीतिको उद्देश्य र उपकरणहरू उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. वित्तीय समावेशीकरण (Financial Inclusion) भनेको के हो? नेपालमा यसको अवस्था र चुनौती चर्चा गर्नुस्। (१० अंक)