एकाइ २.६ — निर्वाचन प्रणाली र राजनीतिक दल
खण्ड B निर्वाचन

नेपालमा निर्वाचन प्रणाली

तह प्रणाली विवरण
संघीय (प्र.स.) मिश्रित १६५ FPTP + ११० समानुपातिक (PR)
प्रदेश सभा मिश्रित FPTP + PR (६०:४०)
राष्ट्रिय सभा एकल संक्रमणीय प्रदेश सभाले निर्वाचन गर्छ
स्थानीय FPTP प्रत्यक्ष निर्वाचन

FPTP बनाम PR प्रणाली

पक्ष FPTP समानुपातिक (PR)
बहुमत स्थिर सरकार सम्भव गठबन्धन आवश्यक
प्रतिनिधित्व सबै पार्टी समेट्न कठिन समावेशी प्रतिनिधित्व
जवाफदेहिता मतदाता-प्रतिनिधि सम्बन्ध दललाई जवाफदेही
समावेश कम महिला, दलित, जनजाति

निर्वाचन आयोगका कार्यहरू

मुख्य जिम्मेवारी

• निर्वाचन मतदाता नामावली अद्यावधिक
• निर्वाचन संचालन र परिणाम घोषणा
• राजनीतिक दल दर्ता
• आचारसंहिता लागू
• निर्वाचन विवाद टुंग्याउने
• निर्वाचन शिक्षा

Quick Recall:
• मतदान उमेर: १८ वर्ष
• प्रतिनिधि सभा उम्मेद्वारी: २५ वर्ष
• राष्ट्रिय सभा उम्मेद्वारी: ३५ वर्ष
• PR को लागि दलको न्यूनतम: ३% मत
• संसदका दलको मान्यता: कम्तिमा ५% मत वा ५ सिट
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. नेपालमा समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली अवलम्बन गर्नाको कारण र यसको प्रभाव उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचन सम्पन्न गर्न निर्वाचन आयोगले के-कस्ता कदम चाल्नुपर्छ? (५ अंक)