एकाइ २.६ — निर्वाचन प्रणाली र राजनीतिक दल
खण्ड B निर्वाचन
खण्ड B निर्वाचन
नेपालमा निर्वाचन प्रणाली
| तह | प्रणाली | विवरण |
|---|---|---|
| संघीय (प्र.स.) | मिश्रित | १६५ FPTP + ११० समानुपातिक (PR) |
| प्रदेश सभा | मिश्रित | FPTP + PR (६०:४०) |
| राष्ट्रिय सभा | एकल संक्रमणीय | प्रदेश सभाले निर्वाचन गर्छ |
| स्थानीय | FPTP | प्रत्यक्ष निर्वाचन |
FPTP बनाम PR प्रणाली
| पक्ष | FPTP | समानुपातिक (PR) |
|---|---|---|
| बहुमत | स्थिर सरकार सम्भव | गठबन्धन आवश्यक |
| प्रतिनिधित्व | सबै पार्टी समेट्न कठिन | समावेशी प्रतिनिधित्व |
| जवाफदेहिता | मतदाता-प्रतिनिधि सम्बन्ध | दललाई जवाफदेही |
| समावेश | कम | महिला, दलित, जनजाति |
निर्वाचन आयोगका कार्यहरू
मुख्य जिम्मेवारी
• निर्वाचन मतदाता नामावली अद्यावधिक
• निर्वाचन संचालन र परिणाम घोषणा
• राजनीतिक दल दर्ता
• आचारसंहिता लागू
• निर्वाचन विवाद टुंग्याउने
• निर्वाचन शिक्षा
Quick Recall:
• मतदान उमेर: १८ वर्ष
• प्रतिनिधि सभा उम्मेद्वारी: २५ वर्ष
• राष्ट्रिय सभा उम्मेद्वारी: ३५ वर्ष
• PR को लागि दलको न्यूनतम: ३% मत
• संसदका दलको मान्यता: कम्तिमा ५% मत वा ५ सिट
• मतदान उमेर: १८ वर्ष
• प्रतिनिधि सभा उम्मेद्वारी: २५ वर्ष
• राष्ट्रिय सभा उम्मेद्वारी: ३५ वर्ष
• PR को लागि दलको न्यूनतम: ३% मत
• संसदका दलको मान्यता: कम्तिमा ५% मत वा ५ सिट
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. नेपालमा समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली अवलम्बन गर्नाको कारण र यसको प्रभाव उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचन सम्पन्न गर्न निर्वाचन आयोगले के-कस्ता कदम चाल्नुपर्छ? (५ अंक)
१. नेपालमा समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली अवलम्बन गर्नाको कारण र यसको प्रभाव उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचन सम्पन्न गर्न निर्वाचन आयोगले के-कस्ता कदम चाल्नुपर्छ? (५ अंक)