राज्यका अंगहरू

एकाइ २.२ — राज्यका अंगहरू: कार्यपालिका, व्यवस्थापिका, न्यायपालिका
खण्ड B शक्तिपृथकीकरण

नेपालमा शक्तिपृथकीकरण र सरकारका तह

कार्यपालिका

निकाय	भूमिका	कार्यकाल
राष्ट्रपति	संवैधानिक प्रमुख; राज्यको प्रतीक	५ वर्ष
उपराष्ट्रपति	राष्ट्रपतिको अनुपस्थितिमा कार्यवाहक	५ वर्ष
प्रधानमन्त्री	कार्यकारी प्रमुख; मन्त्रिपरिषद नेतृत्व	बहुमत संसदमा
मन्त्रिपरिषद	नीति निर्माण, कार्यान्वयन	संसदको विश्वास

व्यवस्थापिका (संसद)

सदन	सदस्य	निर्वाचन	कार्यकाल
प्रतिनिधि सभा	२७५	१६५ FPTP + ११० PR	५ वर्ष
राष्ट्रिय सभा	५९	५६ प्रदेशबाट + ३ राष्ट्रपतिद्वारा	६ वर्ष (रोटेटिङ)

न्यायपालिका

निकाय	भूमिका
सर्वोच्च न्यायालय	अन्तिम न्यायिक निर्णय; संवैधानिक पुनरावलोकन
उच्च न्यायालय	७ प्रदेशमा — प्रदेश तहका मुद्दाहरू
जिल्ला न्यायालय	७७ जिल्लामा — प्रारम्भिक क्षेत्राधिकार

संवैधानिक निकायहरू

निकाय	धारा	कार्यकाल
निर्वाचन आयोग	२४५	६ वर्ष
लोक सेवा आयोग	२४२	६ वर्ष
महालेखा परीक्षक	२४०	६ वर्ष
अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग	२३८	६ वर्ष
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग	२४८	६ वर्ष
राष्ट्रिय महिला आयोग	२५२	४ वर्ष

Quick Recall:
• सर्वोच्च न्यायालयका प्रधानन्यायाधीश कार्यकाल: ६५ वर्ष उमेरसम्म
• प्रधानमन्त्री हुन: प्रतिनिधि सभाको बहुमत सदस्यको विश्वास चाहिन्छ
• अविश्वासको प्रस्ताव: पुरानो प्रस्तावको २ वर्षपछि मात्र
• राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष: उपराष्ट्रपति (पदेन)

सम्भावित प्रश्नहरू:
१. शक्तिपृथकीकरण सिद्धान्त के हो? नेपालको संविधानमा यसको प्रयोग कसरी भएको छ? (५ अंक)
२. नेपालको न्यायपालिकाको स्वतन्त्रता कायम गर्न संविधानमा के-कस्ता व्यवस्था गरिएको छ? (५ अंक)

कार्यपालिका

व्यवस्थापिका (संसद)

न्यायपालिका

संवैधानिक निकायहरू

नेपालको संविधान: परिचय र.

संघीय संरचना र सरकारका.