एकाइ २.२ — राज्यका अंगहरू: कार्यपालिका, व्यवस्थापिका, न्यायपालिका
खण्ड B शक्तिपृथकीकरण
नेपालमा शक्तिपृथकीकरण र सरकारका तह
खण्ड B शक्तिपृथकीकरण
कार्यपालिका
| निकाय | भूमिका | कार्यकाल |
|---|---|---|
| राष्ट्रपति | संवैधानिक प्रमुख; राज्यको प्रतीक | ५ वर्ष |
| उपराष्ट्रपति | राष्ट्रपतिको अनुपस्थितिमा कार्यवाहक | ५ वर्ष |
| प्रधानमन्त्री | कार्यकारी प्रमुख; मन्त्रिपरिषद नेतृत्व | बहुमत संसदमा |
| मन्त्रिपरिषद | नीति निर्माण, कार्यान्वयन | संसदको विश्वास |
व्यवस्थापिका (संसद)
| सदन | सदस्य | निर्वाचन | कार्यकाल |
|---|---|---|---|
| प्रतिनिधि सभा | २७५ | १६५ FPTP + ११० PR | ५ वर्ष |
| राष्ट्रिय सभा | ५९ | ५६ प्रदेशबाट + ३ राष्ट्रपतिद्वारा | ६ वर्ष (रोटेटिङ) |
न्यायपालिका
| निकाय | भूमिका |
|---|---|
| सर्वोच्च न्यायालय | अन्तिम न्यायिक निर्णय; संवैधानिक पुनरावलोकन |
| उच्च न्यायालय | ७ प्रदेशमा — प्रदेश तहका मुद्दाहरू |
| जिल्ला न्यायालय | ७७ जिल्लामा — प्रारम्भिक क्षेत्राधिकार |
संवैधानिक निकायहरू
| निकाय | धारा | कार्यकाल |
|---|---|---|
| निर्वाचन आयोग | २४५ | ६ वर्ष |
| लोक सेवा आयोग | २४२ | ६ वर्ष |
| महालेखा परीक्षक | २४० | ६ वर्ष |
| अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग | २३८ | ६ वर्ष |
| राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग | २४८ | ६ वर्ष |
| राष्ट्रिय महिला आयोग | २५२ | ४ वर्ष |
Quick Recall:
• सर्वोच्च न्यायालयका प्रधानन्यायाधीश कार्यकाल: ६५ वर्ष उमेरसम्म
• प्रधानमन्त्री हुन: प्रतिनिधि सभाको बहुमत सदस्यको विश्वास चाहिन्छ
• अविश्वासको प्रस्ताव: पुरानो प्रस्तावको २ वर्षपछि मात्र
• राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष: उपराष्ट्रपति (पदेन)
• सर्वोच्च न्यायालयका प्रधानन्यायाधीश कार्यकाल: ६५ वर्ष उमेरसम्म
• प्रधानमन्त्री हुन: प्रतिनिधि सभाको बहुमत सदस्यको विश्वास चाहिन्छ
• अविश्वासको प्रस्ताव: पुरानो प्रस्तावको २ वर्षपछि मात्र
• राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष: उपराष्ट्रपति (पदेन)
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. शक्तिपृथकीकरण सिद्धान्त के हो? नेपालको संविधानमा यसको प्रयोग कसरी भएको छ? (५ अंक)
२. नेपालको न्यायपालिकाको स्वतन्त्रता कायम गर्न संविधानमा के-कस्ता व्यवस्था गरिएको छ? (५ अंक)
१. शक्तिपृथकीकरण सिद्धान्त के हो? नेपालको संविधानमा यसको प्रयोग कसरी भएको छ? (५ अंक)
२. नेपालको न्यायपालिकाको स्वतन्त्रता कायम गर्न संविधानमा के-कस्ता व्यवस्था गरिएको छ? (५ अंक)