एकाइ २.३ — संघीय संरचना र सरकारका तहरू खण्ड Bसंघीयतानेपालको तीन तहको संघीय सरकार संरचना
तीन तहको सरकार
तह
निकाय
एकाइ
विधायिका
संघीय
संघीय सरकार
१
संसद (प्र.स. + रा.स.)
प्रदेश
प्रदेश सरकार
७
प्रदेश सभा
स्थानीय
पालिका सरकार
७५३
पालिका सभा/परिषद
अधिकार बाँडफाँड
अनुसूची ५ — संघीय एकल अधिकार (प्रमुख)
रक्षा, परराष्ट्र, मुद्रा, केन्द्रीय बैंक, सुरक्षा निकाय, वायुसेवा, रेलमार्ग, परमाणु ऊर्जा, राजदूतावास
अनुसूची ६ — प्रदेश एकल अधिकार (प्रमुख)
प्रादेशिक प्रहरी, प्रदेश सिभिल सेवा, प्रदेश विश्वविद्यालय, प्रदेश स्वास्थ्य सेवा, प्रदेश करहरू
अनुसूची ७ — संघ र प्रदेशको साझा अधिकार
स्वास्थ्य, शिक्षा, कृषि, वन, वातावरण, उद्योग, व्यापार, सामाजिक सुरक्षा
अनुसूची ८ — स्थानीय सरकारको एकल अधिकार
स्थानीय कर, स्थानीय सेवा, प्राथमिक शिक्षा, आधारभूत स्वास्थ्य, कृषि विस्तार, स्थानीय सडक
अन्तरसरकारी सम्बन्ध
संयन्त्र
उद्देश्य
अन्तरप्रदेश परिषद
प्रदेश-प्रदेश बीचको विवाद समाधान
राष्ट्रिय समन्वय परिषद
तीन तह समन्वय — PM अध्यक्ष
प्रदेश समन्वय परिषद
प्रदेश र पालिका समन्वय
Quick Recall:
• संघीयता अवधारणा: विकेन्द्रीकरण + साझेदारी
• स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन: २०७४
• अन्तरसरकारी वित्त व्यवस्थापन ऐन: २०७४
• राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोग: राजस्व बाँडफाँड
• NNRFC: एकल अनुदान, समपूरक अनुदान, विशेष अनुदान
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. नेपालमा संघीयता कार्यान्वयनका प्रमुख चुनौती र समाधानका उपाय के हुन्? (१० अंक)
२. तीन तहका सरकारबीचको अधिकार क्षेत्र बाँडफाँडको महत्त्व उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)