एकाइ २.८ — मानव अधिकार र सामाजिक न्याय
खण्ड B Human Rights

मानव अधिकारको परिचय

पक्ष विवरण
परिभाषा मानव भएकै कारण प्राप्त हुने सार्वभौम र अहस्तान्तरणीय अधिकार
UDHR सार्वभौम मानव अधिकार घोषणापत्र — सन् १९४८
विशेषता सार्वभौम, अविभाज्य, अपरिहार्य, अहस्तान्तरणीय
पुस्ता वर्गीकरण नागरिक-राजनीतिक / आर्थिक-सामाजिक-सांस्कृतिक / सामूहिक

नेपालमा मानव अधिकार संरचना

संवैधानिक र कानूनी व्यवस्था

• NHRC (राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग): धारा २४८, स्वायत्त
• मानव अधिकार ऐन, २०५३
• यातना निवारण ऐन, २०५३
• बालबालिका ऐन, २०७५
• महिला हिंसा विरुद्ध ऐन

समावेशिता र सामाजिक न्याय

समूह संविधानले प्रदत्त विशेष व्यवस्था
महिला ३३% आरक्षण (सरकार, संसद, न्याय)
दलित शिक्षा, रोजगार, सामाजिक सुरक्षामा आरक्षण
जनजाति/आदिवासी FPIC सिद्धान्त, भाषिक अधिकार
मधेसी समावेशी प्रतिनिधित्व
अपाङ्ग विशेष सुविधा, निर्वाचनमा आरक्षण
Quick Recall:
• NHRC अध्यक्ष: ५ जनाको आयोग
• CRC (बाल अधिकार सम्झौता): नेपाल १९९० मा अनुमोदन
• CEDAW (महिला विरुद्ध भेदभाव): नेपाल अनुमोदन
• CAT (यातना विरुद्ध): अनुमोदन भएको छ
• UPR: UN मा नियमित मानव अधिकार समीक्षा
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. मानव अधिकारको अवधारणा र नेपालमा यसको संरक्षणको अवस्था उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. सामाजिक न्याय र समावेशिता प्राप्तिमा संविधानको भूमिका के छ? (५ अंक)