सार्वजनिक वित्त व्यवस्थापन र बजेट

एकाइ ३.४ — सार्वजनिक वित्त व्यवस्थापन र बजेट
खण्ड C Public Finance

बजेट प्रणाली

पक्ष	विवरण
बजेट वर्ष	श्रावण १ — आषाढ ३२ (नेपाली अर्थ वर्ष)
बजेट प्रस्तुत	जेष्ठ महिनामा
पेश गर्ने	अर्थमन्त्री (संसदमा)
स्वीकृत गर्ने	प्रतिनिधि सभा
विनियोजन ऐन	बजेट कार्यान्वयनको कानूनी आधार

बजेटका प्रकार

प्रकार	विवरण
चालु बजेट	प्रशासनिक खर्च, तलब, सेवा
पूँजीगत बजेट	विकास कार्यक्रम, पूर्वाधार
वित्त व्यवस्था	ऋण भुक्तानी

राजस्व संरचना

राजस्व स्रोत	उदाहरण
कर राजस्व	आयकर, मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT), भन्सार
गैरकर राजस्व	दस्तुर, शुल्क, जरिवाना
वैदेशिक सहयोग	अनुदान, ऋण
आन्तरिक ऋण	ट्रेजरी बिल, विकास ऋणपत्र

वित्त नियन्त्रण निकाय

प्रमुख निकायहरू

• महालेखा परीक्षक: सरकारी खर्चको लेखापरीक्षण — धारा २४०
• महालेखा नियन्त्रक: सरकारी लेखा प्रणाली — अर्थ मन्त्रालय अन्तर्गत
• FCGO: वित्त नियन्त्रक महाशाखा
• NNRFC: तहबीच वित्त वितरण
• संसदीय सुनुवाइ: PAC (सार्वजनिक लेखा समिति)

Quick Recall:
• VAT दर: १३%
• आयकर: व्यक्तिगत आयमा श्रेणीगत (१% देखि ३५%)
• विनियोजन विधेयक: चालु र पूँजी खर्चको कानूनी आधार
• MTEF (मध्यकालीन खर्च संरचना): ३ वर्षे योजना
• LMBIS: स्थानीय तहको बजेट प्रणाली

सम्भावित प्रश्नहरू:
१. सरकारी बजेटको अर्थ र महत्त्व उल्लेख गर्दै नेपालको बजेट निर्माण प्रक्रिया वर्णन गर्नुस्। (१० अंक)
२. सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापनमा सरकारले ध्यान दिनुपर्ने पक्षहरू के हुन्? (५ अंक)

बजेट प्रणाली

बजेटका प्रकार

राजस्व संरचना

वित्त नियन्त्रण निकाय

प्रमुख निकायहरू

सार्वजनिक सेवा प्रवाह र.

विकास योजना र परियोजना.