एकाइ ३.४ — सार्वजनिक वित्त व्यवस्थापन र बजेट
खण्ड C Public Finance
खण्ड C Public Finance
बजेट प्रणाली
| पक्ष | विवरण |
|---|---|
| बजेट वर्ष | श्रावण १ — आषाढ ३२ (नेपाली अर्थ वर्ष) |
| बजेट प्रस्तुत | जेष्ठ महिनामा |
| पेश गर्ने | अर्थमन्त्री (संसदमा) |
| स्वीकृत गर्ने | प्रतिनिधि सभा |
| विनियोजन ऐन | बजेट कार्यान्वयनको कानूनी आधार |
बजेटका प्रकार
| प्रकार | विवरण |
|---|---|
| चालु बजेट | प्रशासनिक खर्च, तलब, सेवा |
| पूँजीगत बजेट | विकास कार्यक्रम, पूर्वाधार |
| वित्त व्यवस्था | ऋण भुक्तानी |
राजस्व संरचना
| राजस्व स्रोत | उदाहरण |
|---|---|
| कर राजस्व | आयकर, मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT), भन्सार |
| गैरकर राजस्व | दस्तुर, शुल्क, जरिवाना |
| वैदेशिक सहयोग | अनुदान, ऋण |
| आन्तरिक ऋण | ट्रेजरी बिल, विकास ऋणपत्र |
वित्त नियन्त्रण निकाय
प्रमुख निकायहरू
• महालेखा परीक्षक: सरकारी खर्चको लेखापरीक्षण — धारा २४०
• महालेखा नियन्त्रक: सरकारी लेखा प्रणाली — अर्थ मन्त्रालय अन्तर्गत
• FCGO: वित्त नियन्त्रक महाशाखा
• NNRFC: तहबीच वित्त वितरण
• संसदीय सुनुवाइ: PAC (सार्वजनिक लेखा समिति)
Quick Recall:
• VAT दर: १३%
• आयकर: व्यक्तिगत आयमा श्रेणीगत (१% देखि ३५%)
• विनियोजन विधेयक: चालु र पूँजी खर्चको कानूनी आधार
• MTEF (मध्यकालीन खर्च संरचना): ३ वर्षे योजना
• LMBIS: स्थानीय तहको बजेट प्रणाली
• VAT दर: १३%
• आयकर: व्यक्तिगत आयमा श्रेणीगत (१% देखि ३५%)
• विनियोजन विधेयक: चालु र पूँजी खर्चको कानूनी आधार
• MTEF (मध्यकालीन खर्च संरचना): ३ वर्षे योजना
• LMBIS: स्थानीय तहको बजेट प्रणाली
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. सरकारी बजेटको अर्थ र महत्त्व उल्लेख गर्दै नेपालको बजेट निर्माण प्रक्रिया वर्णन गर्नुस्। (१० अंक)
२. सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापनमा सरकारले ध्यान दिनुपर्ने पक्षहरू के हुन्? (५ अंक)
१. सरकारी बजेटको अर्थ र महत्त्व उल्लेख गर्दै नेपालको बजेट निर्माण प्रक्रिया वर्णन गर्नुस्। (१० अंक)
२. सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापनमा सरकारले ध्यान दिनुपर्ने पक्षहरू के हुन्? (५ अंक)