एकाइ ३.७ — नेतृत्व, प्रेरणा र संगठनात्मक व्यवहार
खण्ड C Leadership

नेतृत्वका शैली

शैली विशेषता उपयुक्त अवस्था
अधिनायकवादी नेताले एकलौटी निर्णय संकटकालीन
जनवादी सहभागितामूलक निर्णय सामान्य काम
उदारवादी पूर्ण स्वायत्तता कर्मचारीलाई दक्ष टोली
रूपान्तरणकारी प्रेरणा र दृष्टिकोण परिवर्तनको समय
सेवामूलक सेवक-नेतृत्व सार्वजनिक सेवा

प्रेरणा सिद्धान्त

Maslow को आवश्यकता सिद्धान्त

• शारीरिक आवश्यकता → सुरक्षा → सामाजिक → सम्मान → आत्मसिद्धि
• निचला आवश्यकता पूरा भएपछि माथिल्लो तहको खोज

Herzberg को दुई-कारक सिद्धान्त

प्रेरक कारक: उपलब्धि, मान्यता, जिम्मेवारी, वृद्धि
स्वास्थ्यकर कारक: तलब, कार्य वातावरण, सम्बन्ध

संगठनात्मक संस्कृति

तत्त्व विवरण
मूल्य र मान्यता संगठनको साझा विश्वास
व्यवहारिक मानदण्ड अपेक्षित आचरण
प्रतीक र कथा पहिचान निर्माण
नेतृत्वको शैली वातावरण निर्माण
Quick Recall:
• McGregor को X-Y सिद्धान्त: X = नकारात्मक धारणा, Y = सकारात्मक
• Fiedler को आकस्मिक सिद्धान्त: परिस्थिति अनुसार नेतृत्व
• EQ (भावनात्मक बुद्धि): Goleman — नेतृत्वका लागि महत्त्वपूर्ण
• Team Building: Tuckman — Forming, Storming, Norming, Performing
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. प्रभावकारी नेतृत्वले सार्वजनिक संस्थाको प्रदर्शनमा कसरी योगदान पुर्‍याउँछ? (५ अंक)
२. सरकारी कर्मचारीको कार्यप्रेरणा बढाउन के-कस्ता उपाय अपनाउनुपर्छ? (१० अंक)