नेपालको वित्तीय क्षेत्र
बैंकिङ मौद्रिक नीति

नेपालको बैंकिङ संरचना

वर्ग संख्या न्यूनतम पूँजी कार्य
वाणिज्य बैंक (क) २० रु. ८ अर्ब पूर्ण बैंकिङ सेवा
विकास बैंक (ख) १७ रु. २.५ अर्ब विकास वित्त, SME
वित्त कम्पनी (ग) १७ रु. ८० करोड कर्जा, निक्षेप
लघुवित्त (घ) ~६५ न्यून सीमान्त वर्गलाई कर्जा

नेपाल राष्ट्र बैंक (NRB)

केन्द्रीय बैंकका कार्यहरू

• मौद्रिक नीति तर्जुमा र कार्यान्वयन
• बैंक तथा वित्त कम्पनी नियमन/सुपरिवेक्षण
• विदेशी विनिमय व्यवस्थापन
• नोट छाप्ने अधिकार
• बैंकहरूको अन्तिम ऋणदाता (Lender of Last Resort)
• भुक्तानी प्रणाली नियमन

मौद्रिक नीतिका उपकरण

उपकरण हालको दर (अनुमानित) उद्देश्य
नीतिगत दर (Bank Rate) ~७% ऋणको आधार मूल्य
CRR (नगद अनुपात) ~४% तरलता नियन्त्रण
SLR (तरलता अनुपात) ~१२% बैंक स्थिरता
OMO (खुला बजार) परिस्थिति अनुसार तरलता समायोजन

वित्तीय पहुँच (Financial Inclusion)

सूचक अवस्था
बैंक खाता पहुँच ~५०%+ वयस्क जनसंख्या
डिजिटल भुक्तानी कनेक्ट IPS, फोन पे, ई-सेवा
लघुवित्त पहुँच ग्रामीण महिलामा केन्द्रित
मोबाइल बैंकिङ तीव्र वृद्धि
Quick Recall:
• NRB स्थापना: २०१३ बि.स. (१९५६ AD)
• पहिलो वाणिज्य बैंक: नेपाल बैंक लिमिटेड (२०९४ बि.स. / १९३७)
• राष्ट्रिय बाणिज्य बैंक: सरकारी स्वामित्व
• BAFIA: बैंक तथा वित्तीय संस्था ऐन — नियमनको कानून
• NPL (डुब्बा कर्जा): वित्तीय स्थिरताको प्रमुख जोखिम
सम्भावित प्रश्नहरू:
१. नेपालको मौद्रिक नीतिको उद्देश्य र उपकरणहरू उल्लेख गर्नुस्। (५ अंक)
२. वित्तीय समावेशीकरण (Financial Inclusion) भनेको के हो? नेपालमा यसको अवस्था र चुनौती चर्चा गर्नुस्। (१० अंक)