नेपालको भौगोलिक नक्सा - Map: NordNordWest, CC BY-SA 3.0 DE, Wikimedia Commons
नेपालको ऐतिहासिक अध्ययनमा भू-परिचय, उपत्यका र पुराना वंशहरूको क्रम बुझ्नु आधारभूत हुन्छ।

नेपाल नामकरण

नेपाल शब्दको उत्पत्तिबारे विभिन्न मत पाइन्छन्। लोक सेवा तयारीमा सबैभन्दा धेरै सोधिने पक्ष भनेको नामकरणसँग जोडिएका मत, पुराना उल्लेख र प्रारम्भिक वंशहरूको क्रम हो।

  • तिब्बती मत: “ने” को अर्थ घर र “पा” को अर्थ ऊन मान्दा नेपाललाई ऊनको घर भनिएको व्याख्या भेटिन्छ।
  • किराँती मत: “ने” को अर्थ मध्य र “पा” को अर्थ घर भन्ने आधारमा नेपाललाई मध्य देश/मध्य घरको रूपमा बुझाइएको छ।
  • ने मुनि मत: ने मुनिले पालन-पोषण गरेको भूमि भएकाले नेपाल भनिएको धार्मिक मत पनि पाइन्छ।

महत्त्वपूर्ण उल्लेख

नेपाल शब्दको पहिलो अभिलेखीय उल्लेख वसन्तदेवको टिस्टुङ अभिलेख, वि.सं. ५६९
नेपाल शब्दको पुरानो धार्मिक उल्लेख अथर्ववेदमा उल्लेख भएको मानिन्छ
पुरानो वंशावली गोपाल वंशावली

प्रारम्भिक वंशहरूको क्रम

वंश मुख्य तथ्य लोक सेवा सम्झिने बिन्दु
गोपाल वंश गाईपालक समुदाय, पहिलो राजा भूमिगुप्त/भुक्तमान मानिन्छ राजधानी मातातीर्थ, ८ पुस्ता, ५२१ वर्ष भनिन्छ
महिषपाल/आभीर वंश भैंसी पाल्ने समुदाय पहिलो राजा वरसिंह, अन्तिम राजा भुवनसिंह
किरात वंश पूर्वबाट आएका समुदायले शासन गरेको मानिन्छ पहिलो राजा यलम्बर, अन्तिम राजा गस्ती
सोमवंशी लिच्छविपूर्वको संक्रमणकालीन शासन निमिष र भास्कर वर्मा जस्ता नाम सम्झिने

छोटो परीक्षा संकेत

यस भागबाट प्रायः “पहिलो राजा को?”, “राजधानी कहाँ?”, “कति वर्ष शासन?”, “कुन वंशपछि कुन वंश?” जस्ता प्रत्यक्ष तथ्यात्मक प्रश्न सोधिन्छन्। त्यसैले क्रम र मुख्य नामहरू छुट्टै दोहोर्‍याउनु उपयोगी हुन्छ।