गरिबी
गरिबी भनेको न्यून आय मात्र होइन, आधारभूत आवश्यकता, अवसर, शिक्षा, स्वास्थ्य, सम्मानजनक रोजगारी र सामाजिक सुरक्षामा पहुँच कमजोर हुनु पनि हो।
| प्रकार | अर्थ |
|---|---|
| निरपेक्ष गरिबी | न्यूनतम जीवन निर्वाहका आवश्यकता पूरा गर्न नसक्ने अवस्था |
| सापेक्ष गरिबी | समाजको औसत जीवनस्तरको तुलनामा पछि परेको अवस्था |
| बहुआयामिक गरिबी | शिक्षा, स्वास्थ्य, जीवनस्तर आदि धेरै आयाममा अभाव |
रोजगारी र बेरोजगारी
- बेरोजगारी: काम गर्न इच्छुक र सक्षम व्यक्ति काम नपाएको अवस्था।
- अर्ध-बेरोजगारी: क्षमता वा समयअनुसार पर्याप्त काम नपाएको अवस्था।
- विदेशी रोजगारी: विप्रेषण बढाउँछ, तर परिवार, उत्पादन र सीप उपयोगमा चुनौती पनि ल्याउँछ।
समावेशी विकास
समावेशी विकास भनेको विकासका अवसर र लाभ महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, मधेसी, थारू, मुस्लिम, अपांगता भएका व्यक्ति, पिछडिएका क्षेत्र र कमजोर वर्गसम्म न्यायपूर्ण रूपमा पुर्याउनु हो।
सीप विकास रोजगारी र उद्यमशीलताका लागि व्यावहारिक तालिम।
सामाजिक सुरक्षा जोखिममा रहेका नागरिकलाई न्यूनतम सुरक्षा।
स्थानीय विकास सेवा र पूर्वाधार गाउँ/नगर स्तरमै पुर्याउने।
समान अवसर शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगार र प्रतिनिधित्वमा पहुँच।
गरिबी न्यूनीकरणका उपाय
- कृषि, साना उद्योग र स्थानीय उद्यम प्रवर्द्धन।
- गुणस्तरीय शिक्षा, स्वास्थ्य र सीप तालिम।
- रोजगारी सिर्जना र स्वरोजगार कार्यक्रम।
- सामाजिक सुरक्षा र लक्षित अनुदान।
- महिला तथा पछाडि परेका वर्गको आर्थिक सशक्तीकरण।